Orta Vadeli Program, kamu politikalarının üç yıllık perspektifle belirlendiği temel bir planlama belgesidir ve Cumhurbaşkanı kararıyla onaylanarak yürürlüğe girer. 4474 sayılı karar da 2022-2024 dönemine ilişkin programın onaylanmasına dairdir. Bu tür belgelerin hukukçular açısından asıl sorusu şudur: program metni, kişilerin hukukunu doğrudan etkileyen bağlayıcı bir işlem midir?
Planlama Belgesi ile Düzenleyici İşlem Farkı
Programın kendisi, kural olarak kamu idarelerine yön veren bir politika metnidir; vatandaşa doğrudan yükümlülük getirmez. Buna karşılık programda öngörülen hedeflerin hayata geçirilmesi için çıkarılan yönetmelik, tebliğ ve idari işlemler bağlayıcıdır ve bunlara karşı idari yargı yolu açıktır. Dolayısıyla dava, çoğu zaman programa değil, programa dayanılarak tesis edilen somut işleme yöneltilir.
Menfaat İhlali ve Sübjektif Ehliyet
İdari yargıda iptal davası açabilmek için işlemin davacının menfaatini ihlal etmesi aranır. Genel nitelikli bir planlama belgesinde bu bağın kurulması güçtür. Dava dilekçesinde, metnin hangi bölümünün başvurucunun hukuki durumunu nasıl etkilediğinin somut biçimde gösterilmesi gerekir; aksi hâlde işin esasına girilmeden ehliyet yönünden ret kararı verilir.
Programın Uygulamada Nerede Karşımıza Çıktığı
- Kamu kurumlarının bütçe ve harcama tercihlerinin gerekçesi olarak.
- Kamu alımlarında ve yatırım kararlarında dayanak gösterilerek.
- Vergi ve teşvik düzenlemelerinin hazırlık gerekçelerinde.
- Kamu personeli mali haklarına ilişkin idari savunmalarda.
Bu nedenle program metni, bağlayıcı olmasa da bir uyuşmazlıkta idarenin gerekçesini anlamak ve karşı argüman kurmak bakımından işlevseldir.
Kamu Malî Yönetimi Çerçevesi
Programda yer alan hedefler, 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile kurulan bütçe ve denetim düzeni içinde somutlaşır. Bir kurumun harcamasının hukuka uygunluğu tartışılırken, dayanağın yalnızca program hedefi olması yeterli sayılmaz; harcamanın kanuni dayanağı ve bütçe tertibi ayrıca aranır.
Pratik Yaklaşım
- Önce şikâyet konusu sonucu doğuran gerçek işlemi tespit edin.
- O işlemin dayandığı düzenlemeyi ve yayım tarihini belirleyin.
- Dava süresini, programın onay tarihine göre değil, işlemin tebliğ ya da yayım tarihine göre hesaplayın.
- Program metnini, iddianızı destekleyen yardımcı kaynak olarak kullanın.
Bu değerlendirme genel bilgilendirme niteliğindedir; hangi işlemin dava konusu edilebileceği somut olayın koşullarına göre ayrıca incelenmelidir.