Milletlerarası tahkim ücret tarifesi, yabancılık unsuru taşıyan uyuşmazlıklarda hakem heyetine ödenecek ücretin ve avukatlık ücretinin alt sınırlarını belirleyen düzenlemedir. Tarife tartışması çoğu zaman tahkim sözleşmesi imzalanırken değil, dava değeri netleştiğinde ve ilk avans yatırılacağı anda gündeme gelir. Bu yazı, ücret kaleminin nasıl hesaplandığına ve hangi noktalarda taraflar arasında çekişme çıktığına odaklanmaktadır.
Ücretin Dayandığı Hukuki Çerçeve
Milletlerarası Tahkim Kanunu, tarafların hakem ücretini serbestçe kararlaştırabileceğini kabul eder; taraflar arasında anlaşma yoksa ücret tarifesi devreye girer. Kurumsal tahkimde ise kurumun kendi ücret çizelgesi öncelikli olur. Dolayısıyla ilk yapılması gereken, tahkim şartının ad hoc mı yoksa kurumsal tahkime mi işaret ettiğini belirlemektir; bu ayrım yapılmadan tarife üzerinden yürütülen hesap yanıltıcı olur.
Dava Değeri ve Dilimli Hesap
Tarifeler kural olarak uyuşmazlık konusu miktara bağlı dilimli bir yapı kurar: değer büyüdükçe oran düşer, ancak mutlak tutar artar. Hesapta sık yapılan hatalar şunlardır:
- Karşı davanın veya takas-mahsup def'inin değere eklenmemesi
- Yabancı para alacağında dönüşüm tarihinin belirsiz bırakılması
- Faiz ve fer'ilerin değere dahil edilip edilmeyeceğinin sözleşmede kararlaştırılmamış olması
- Tek hakem yerine üç kişilik heyet seçildiğinde ücretin artan katsayısının bütçeye yansıtılmaması
Avansın Yatırılmaması Sorunu
Uygulamada en somut risk, ücret avansının davalı tarafça yatırılmamasıdır. Bu durumda hakem heyeti genellikle diğer tarafa avansın tamamını tamamlama imkânı tanır; tamamlanmazsa yargılama durur veya sona erer. Ücret avansını tek başına yatıran taraf, bu kalemi yargılama gideri olarak nihai kararda talep edebilmek için ödeme belgelerini dosyaya düzenli biçimde sunmalıdır.
Kararda Ücret Paylaşımı ve Sonraki Aşama
Hakem kararında yargılama giderlerinin ve vekalet ücretinin kime yükleneceği açıkça gösterilir. Kararın icra edilebilmesi için tenfiz veya iptal aşamasında bu kalemler ayrıca incelenebilir. Ücrete ilişkin itirazın, kararın tümüne yönelik iptal sebepleriyle birlikte değerlendirilmesi gerekir; salt ücret miktarının fazla bulunması, tek başına iptal sebebi olarak ileri sürülmeye elverişli değildir.
Sözleşme Aşamasında Alınabilecek Önlemler
- Tahkim şartında hakem sayısını ve ücret rejimini açıkça yazın.
- Avansın hangi tarafça, hangi sürede yatırılacağını kurala bağlayın.
- Uyuşmazlık değerinin hesabında faizin dahil olup olmadığını belirtin.
- Tahkim yerini ve dilini seçerken bunların maliyete etkisini birlikte değerlendirin.
Buradaki açıklamalar yalnızca genel bilgi vermeyi amaçlar. Tahkim ücretine ilişkin hesap, sözleşme metnine ve seçilen tahkim kurallarına göre değiştiğinden, dosyanızın özel şartları için hukuki görüş almanız yerinde olur.