4572 sayılı Tarım Satış Kooperatif ve Birlikleri Hakkında Kanun, üreticinin ürününü değerlendirmek için kurduğu kooperatifler ile bunların üst kuruluşu olan birliklerin işleyişini düzenler. Ortaklar açısından pratik sorunlar genellikle üç noktada yoğunlaşır: ortaklık sıfatının kazanılması ve kaybı, genel kurul kararlarının bağlayıcılığı ve ürün bedeline ilişkin alacaklar. Bu rehber, bu üç başlıkta itiraz yollarını ele alır.
Ortaklıktan Çıkarma Kararına Karşı Ne Yapılır?
Ortaklıktan çıkarma, üreticinin ürün teslim etme ve kooperatif imkânlarından yararlanma hakkını doğrudan etkiler. Karara karşı önce kooperatif içindeki itiraz yolunun tüketilmesi, ardından dava açılması gerekir. Anasözleşmede öngörülen itiraz mercii ve süresi atlanırsa, dava aşamasında usul yönünden sorun çıkar. Bu nedenle ilk bakılacak metin kanun değil, kooperatifin kendi anasözleşmesidir.
Genel Kurul Kararlarının İptali
- Toplantı çağrısının usulüne uygun yapılıp yapılmadığı
- Gündemde bulunmayan bir konuda karar alınıp alınmadığı
- Toplantı ve karar yeter sayılarına uyulup uyulmadığı
- Oy hakkı bulunmayanların oylamaya katılıp katılmadığı
- Kararın anasözleşmeye ve dürüstlük kuralına aykırılığı
İptal davası kısa bir hak düşürücü süreye tabidir ve bu süre kaçırıldığında karar, sakat olsa dahi geçerliliğini korur. Toplantıda muhalefet şerhinin tutanağa yazdırılması, dava ehliyeti bakımından önem taşır.
Ürün Bedeli ve Avans Alacakları
Üreticinin teslim ettiği ürünün bedeli ile aldığı avansların mahsubu, uygulamada en çok uyuşmazlık doğuran konudur. Teslim fişleri, analiz ve randıman raporları ile hesap ekstrelerinin ortak tarafından da saklanması, sonradan yapılacak hesap tartışmasında belirleyici olur. Kooperatifin tek taraflı düzenlediği ekstre, itiraz edilmediği takdirde aleyhe delile dönüşebilir.
Denetim ve Şeffaflık Talepleri
Ortaklar, kooperatifin mali tablolarını ve denetim raporlarını inceleme konusunda kanundan ve anasözleşmeden doğan haklara sahiptir. Bilgi verilmemesi hâlinde talebin yazılı olarak yapılması ve cevabın kayda geçirilmesi, sonraki aşamalarda kötü yönetim iddiasının dayanağını oluşturur. Kooperatifler hukukunun genel hükümleri bakımından 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu tamamlayıcı biçimde uygulanır.
Ortak İçin Pratik Sıra
- Anasözleşmenin güncel metnini temin edin.
- Genel kurul tutanağını ve hazirun cetvelini isteyin.
- Muhalefetinizi toplantı sırasında tutanağa yazdırın.
- İtiraz ve dava sürelerini toplantı tarihinden itibaren hesaplayın.
- Ürün teslim ve ödeme belgelerini yıl bazında arşivleyin.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; kooperatif anasözleşmeleri farklılık gösterdiğinden, somut kararınıza ilişkin değerlendirmeyi belgelerle birlikte bir hukukçuya yaptırmanız uygun olacaktır.