Uşak ilinde tesis edilecek Ulubey Köyler Kök-Yenikıran Kök Enerji Nakil Hattı için verilen 4690 sayılı acele kamulaştırma kararında, çoğu taşınmaz bakımından mülkiyetin tamamı değil irtifak hakkı kamulaştırılır. Bu ayrım bilinmediğinde malikler, tapularının kendilerinde kalmasına bakarak zararlarının sınırlı olduğunu düşünür; oysa asıl kayıp kullanım kısıtından doğar.
Mülkiyet Kamulaştırması ile İrtifak Kamulaştırması Farkı
Enerji nakil hatlarında genellikle direk yerleri için mülkiyet, hattın geçtiği koridor için irtifak hakkı kamulaştırması yapılır. Mülkiyet kamulaştırmasında taşınmaz idare adına tescil edilir. İrtifak kamulaştırmasında ise tapu malikte kalır, ancak taşınmazın belirli bir bölümünde yapılaşma ve kullanım kalıcı olarak kısıtlanır. Bedel de bu kısıtın taşınmazda yarattığı değer azalışı üzerinden hesaplanır.
Değer Kaybı Nasıl Ortaya Konur
İrtifak bedeli, koridorun yüzölçümü ile birim değerin çarpılmasından ibaret değildir. Kısıtın taşınmazın bütününe etkisi ayrıca değerlendirilmelidir:
- Hattın parseli ikiye bölerek geriye kalan kısmı ekonomik olarak kullanılamaz hale getirmesi
- Yapılaşma hakkının koridor nedeniyle fiilen ortadan kalkması
- Tarımsal makinelerin manevra alanının daralması, ilaçlama ve sulama düzeninin bozulması
- Kapama bahçelerde ağaç kesimi ve verimin geri gelmesi için gereken süre
- Hayvancılık işletmelerinde tesis mesafesi kısıtları
Artık Alan Meselesi
Kamulaştırma dışında kalan kısım, kamulaştırma nedeniyle kullanılamaz hale gelmişse bu durumun dosyada ayrıca ileri sürülmesi gerekir. Bilirkişi raporları çoğu zaman yalnızca koridorun alanını hesaplar ve geriye kalan bölümdeki fiili kullanım kaybını atlar. Malik bu itirazı süresinde ve somut ölçülerle yapmazsa, kayıp bedele yansımaz.
Uygulamada İzlenecek Sıra
- Kamulaştırmanın mülkiyet mi irtifak mı olduğunu tebligat ekindeki belgeden netleştirin.
- Koridorun parsel üzerindeki güzergahını krokiyle çıkarın; parselin ikiye bölünüp bölünmediğini gösterin.
- Mevcut üretim desenini ve yıllık geliri belgeleyin.
- Keşif sırasında artık alanın kullanılamaz hale geldiğini yerinde tespit ettirin.
- Rapora itirazınızı, alan ve gelir hesabını karşılaştırarak yazılı sunun.
Sonradan Doğan Talepler
Hat tesis edildikten sonra, kamulaştırma sınırının dışına taşan fiili kullanım ortaya çıkarsa bu, ayrı bir hukuki değerlendirme gerektirir. Bu nedenle tesis tamamlandığında koridorun tapuya işlenen sınırlarla uyumu ölçülerek kontrol edilmelidir.
Buradaki açıklamalar genel çerçeve niteliğindedir. İrtifak bedelinin miktarı taşınmazın konumu, üretim deseni ve kısıtın kapsamıyla değiştiğinden, keşif öncesinde bir hukukçuyla hazırlık yapılması önerilir.