380 kV Kastamonu 380-Bartın OSB Enerji İletim Hattı Projesi kapsamında bazı taşınmazların TEİAŞ Genel Müdürlüğü tarafından acele kamulaştırılmasını öngören ve aynı zamanda 2019 tarihli önceki bir Cumhurbaşkanı kararını yürürlükten kaldıran 5106 sayılı Karar, iki katmanlı bir hukuki durum yaratır. Taşınmazı hat güzergâhında kalan kişiler için hem yeni kararın etkilerini hem de eski kararın ortadan kalkmasının doğurduğu sonuçları birlikte değerlendirmek gerekir.
Enerji Hatlarında Kamulaştırma Çoğu Zaman İrtifak Şeklindedir
Enerji iletim hatlarında uygulama, taşınmazın tamamının mülkiyetinin alınması yerine genellikle direk yerleri için mülkiyet, hat güzergâhı için ise daimi irtifak hakkı kurulması biçiminde yürür. Bu ayrım bedeli doğrudan etkiler: irtifak bedeli, taşınmazın tamamının değeri değil, güzergâh nedeniyle uğradığı değer kaybı üzerinden hesaplanır. Malikin dosyada hangi kalemin talep edildiğini baştan netleştirmesi gerekir.
Önceki Kararın Yürürlükten Kaldırılması Ne Anlama Gelir?
Eski kararın kaldırılması, o karara dayanılarak yürütülen işlemlerin hukuki dayanağını etkiler. Bu noktada şu sorular sorulmalıdır:
- Eski karara dayanılarak taşınmaz hakkında herhangi bir işlem yapılmış mıydı?
- Tapuya şerh veya beyan işlenmiş miydi, bu kayıt güncellendi mi?
- Devam eden bir dava varsa, dayanağın değişmesi dosyaya bildirildi mi?
- Yeni kararla güzergâh veya kapsam değişmiş midir?
Değer Kaybının Somutlaştırılması
İrtifak kamulaştırmalarında en çok tartışılan konu, hattın taşınmaz üzerindeki kullanım kısıtıdır. Yapılaşma imkânının daralması, tarımsal faaliyette makine kullanımının sınırlanması, ağaç dikim yasağı gibi unsurlar somut biçimde ortaya konulmalıdır. Güzergâhın parselin ortasından mı yoksa kenarından mı geçtiği, kalan alanın kullanılabilirliğini doğrudan etkiler ve bu husus kroki üzerinde gösterilmelidir.
Keşif Öncesi Yapılacaklar
- Güzergâh krokisini ve direk yerlerini gösteren belgeyi dosyadan temin edin.
- Taşınmazın mevcut kullanımını tarihli görüntülerle kayıt altına alın.
- Varsa tarımsal üretim, hayvancılık tesisi veya sulama yatırımı belgelerini hazırlayın.
- Parselin imar veya mevzi plan durumunu gösteren güncel belgeyi alın.
Süre Yönetimi
Acele kamulaştırma sürecinde el koyma aşaması hızlı ilerler; buna karşılık bedelin belirlenmesi daha uzun sürer. Karara karşı idari yargıda iptal istenmesi düşünülüyorsa 2577 sayılı Kanun'da öngörülen dava açma süresinin ilan veya tebliğ ile işlemeye başladığı unutulmamalıdır. Tebligatın adres kaydına ulaşmaması nedeniyle sürecin geç öğrenilmesi, uygulamadaki en yaygın hak kaybı sebeplerindendir.
Buradaki açıklamalar bilgilendirme amaçlıdır; güzergâh, irtifak genişliği ve tebligat tarihi dosyadan görülmeden kesin bir strateji kurulamaz, bu nedenle belgelerinizle birlikte hukuki görüş almanız uygun olur.