5177 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı, bir enerji iletim hattı projesi kapsamında bazı taşınmazların Türkiye Elektrik İletim A.Ş. tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkindir. Enerji iletim hattı kamulaştırmalarının klasik kamulaştırmadan ayrılan bir yönü vardır: çoğu zaman taşınmazın mülkiyeti değil, hat güzergâhı üzerinde bir irtifak hakkı tesis edilir. Mülkiyet malikte kalır, ancak taşınmazın kullanımı kalıcı biçimde sınırlanır.
İrtifak Kamulaştırması Ne Anlama Gelir?
2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu, kamu yararının gerektirdiği hâllerde mülkiyetin tamamı yerine irtifak hakkı kurulmasına imkân tanır. Direk yerleri, salınım payı ve hat koridoru boyunca yapılaşma yasağı getirilir. Malik tapunun sahibidir; fakat koridor içinde inşaat yapamaz, çoğu durumda belirli yükseklikteki ağaçları yetiştiremez. Bedel de bu sınırlamanın taşınmazda yarattığı değer azalması üzerinden hesaplanır.
Acele Kamulaştırmada Sürecin Akışı
- Cumhurbaşkanı kararının ardından idare, taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesinden acele el koyma kararı ister.
- Mahkeme kısa sürede keşif yapar, bilirkişi marifetiyle bir kıymet takdiri yaptırır ve bu tutarın bankaya yatırılması karşılığında el koymaya izin verir.
- Bu aşamada tespit edilen tutar nihai bedel değildir; sonrasında açılacak bedel tespiti ve tescil davasında bedel yeniden belirlenir.
Malikin Kullanabileceği İki Ayrı Yol
Bu iki yol karıştırıldığında hak kaybı doğar:
- İdari yargı yolu: Kamulaştırma kararının kendisine, kamu yararı ve usul yönünden itiraz edilir. Cumhurbaşkanı kararlarına karşı açılacak iptal davası Danıştayda görülür ve dava açma süresi tebliğ ya da öğrenme tarihinden itibaren işlemeye başlar.
- Adli yargı yolu: Bedelin azlığı, hattın geçtiği alanın yanlış ölçülmesi, artık alandaki değer kaybının hesaba katılmaması gibi itirazlar bedel davası içinde ileri sürülür.
Tebligat Gecikmesi Riski
Uygulamada en sık karşılaşılan sorun, kırsal alandaki maliklerin tebligatı geç öğrenmesidir. Adres kayıt sisteminde güncel olmayan bilgi, mirasçıların paydaş olduğu tapularda tebligatın bir paydaşa yapılmış olması ya da köyde uzun süre bulunmama, dava sürelerinin farkına varılmadan tükenmesine yol açar. Tapu kaydına konulan şerhi ve mahkeme dosyasını düzenli takip etmek, bu riski büyük ölçüde azaltır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Hat güzergâhının taşınmazınızı nasıl etkilediği, direk yerleri ve koridor genişliği her parsel için farklı sonuç doğurduğundan, tapu ve keşif belgeleriyle birlikte bireysel bir hukuki değerlendirme yapılması önerilir.