5187 sayılı Basın Kanunu, basın özgürlüğü ile kişilik haklarının korunması arasındaki dengeyi kuran temel metindir. Hakkında gerçeğe aykırı bir haber yayımlanan kişinin elindeki en hızlı araç, kural olarak tazminat davası değil düzeltme ve cevap hakkıdır. Bu yol, doğru bilgiyi haberin yayımlandığı mecrada, benzer görünürlükte duyurmayı amaçlar.
Hakkın Kullanılabilmesinin Koşulları
Düzeltme ve cevap metni, kanunun aradığı biçimsel çerçeveye uymalıdır. Metnin suç unsuru içermemesi, üçüncü kişilerin hukuken korunan menfaatlerine aykırı olmaması ve yayımlanan içerikle doğrudan ilgili olması gerekir. Talep, yayımın yapıldığı tarihten itibaren kanunda öngörülen süre içinde ilgili yayın kuruluşuna iletilmelidir. Bu süre geçtikten sonra düzeltme yolu kapanır; geriye yalnızca genel hükümlere dayalı yollar kalır.
Metin Nasıl Yazılmalı?
- Hangi tarihli, hangi başlıklı yayına cevap verildiği açıkça belirtilmelidir.
- İtiraz edilen ifadeler tek tek gösterilmeli, her biri için doğru bilgi karşılık olarak yazılmalıdır.
- Hakaret, tehdit veya üçüncü kişileri hedef alan ifadelerden kaçınılmalıdır; aksi hâlde yayın kuruluşunun ret gerekçesi güçlenir.
- Metin, kanunun öngördüğü uzunluk sınırları içinde tutulmalıdır.
- Talep, gönderim tarihini ispatlayacak bir yolla iletilmelidir.
Yayımlanmazsa Ne Olur?
Sorumlu müdür metni kanunda belirtilen süre içinde ve öngörülen biçimde yayımlamazsa, ilgili kişi sulh ceza hâkimliğine başvurarak yayımına karar verilmesini isteyebilir. Bu başvuru için de kısa bir süre öngörülmüştür ve hâkimlik kararına karşı itiraz yolu açıktır. Sürecin tamamı hızlı işlediğinden, ret cevabının veya yayımlanmama olgusunun tarihini not etmek kritik önemdedir.
Delil: Ekran Görüntüsü Tek Başına Yeterli Olmayabilir
İnternet yayınlarında içerik kısa sürede değiştirilebildiğinden, yalnızca telefonla alınmış bir ekran görüntüsü tartışmaya açık kalabilir. İçeriğin tarih ve adres bilgisiyle birlikte kaydedilmesi, mümkünse noter aracılığıyla tespit yaptırılması ispat gücünü belirgin biçimde artırır. İnternet ortamındaki yayınlar bakımından 5651 sayılı Kanun kapsamındaki erişimin engellenmesi ve içerikten çıkarılma yolları da ayrıca değerlendirilebilir.
Paralel Yürüyen Diğer Yollar
Düzeltme ve cevap hakkı, tazminat davası ile ceza şikâyetinin yerine geçmez; üçü birlikte de kullanılabilir. Basılmış eserler yoluyla işlenen suçlar bakımından dava açılması gereken süreler, genel ceza usulündekinden farklı ve kısadır. Bu nedenle şikâyet düşünülüyorsa beklemek yerine erken hareket etmek gerekir.
Yukarıdaki bilgiler genel niteliktedir. Yayının içeriği, mecranın türü ve tarihler her dosyada farklı sonuç doğurur; metni göndermeden önce bir hukukçuyla gözden geçirmek, biçim eksikliği nedeniyle hakkın kaybedilmesini önler.