5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu, sahipli ve sahipsiz hayvanların korunmasına, bakımına ve kötü muameleye karşı yaptırım düzenine ilişkin temel metindir. Kanun uzun süre yalnızca idari para cezası öngören bir yapıda uygulanmış, sonraki değişikliklerle bazı fiiller adli suç hâline getirilerek hapis cezası kapsamına alınmıştır. Bu ikili yapı, uygulamada hangi mercie başvurulacağı sorusunu doğurur.
İdari yaptırım mı, suç duyurusu mu
Bir olayın hangi yola gireceği fiilin niteliğine bağlıdır. Bakım yükümlülüğünün ihlali, terk, kayıt ve aşılama yükümlülüklerine aykırılık gibi fiiller kural olarak idari yaptırım alanındadır ve belediye ile mülki amirlik tarafından işlem yapılır. Buna karşılık hayvana kasten eziyet, işkence ve öldürme fiillerinde savcılığa suç duyurusu yolu işletilir. Aynı olayda her iki yol birlikte gündeme gelebilir; birinin işletilmesi diğerini kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
Şikâyetin işe yaraması için gereken delil
- Olayın tarih ve saatini gösteren, kesintisiz görüntü veya fotoğraf kaydı
- Veteriner hekim muayene raporu ve varsa otopsi sonucu
- Tanık bilgileri ve olay yerinin konumunu gösteren kayıtlar
- Sahipli hayvanlarda kimlik, kayıt ve aşı belgeleri
- Belediyeye veya kolluğa yapılan ilk bildirimin evrak numarası
Ceza tebliğ edildiğinde izlenecek yol
Kabahatler Kanunu düzeni gereği idari para cezasına karşı, tebliğden itibaren on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurulur. Bu süre hak düşürücü niteliktedir ve kaçırıldığında ceza kesinleşerek tahsil aşamasına geçer. Başvuruda yalnızca cezanın ağırlığından değil, tutanağın maddi doğruluğundan, tespit yönteminden ve fiilin kanundaki tanıma uyup uymadığından da söz edilmelidir.
Sahipsiz hayvanlar ve belediye sorumluluğu
- Belediyeden barınak kayıtları ve toplama işlemine ilişkin bilgi talep edilebilir.
- Yükümlülüğün yerine getirilmemesi hâlinde idareye başvuru yapılır.
- Başvuruya verilen cevap veya zımni ret, idari yargı yolunu açar.
- Uğranılan zarar bakımından ayrıca tazminat talebi değerlendirilir.
Sık karşılaşılan tıkanma noktası
Uygulamadaki en yaygın sorun, olayın sıcağı sıcağına belgelenmemesi ve şikâyetin sadece sosyal medya paylaşımına dayandırılmasıdır. Görüntü kaydının kaynağı, tarihi ve bütünlüğü tartışmalı hâle geldiğinde dosya delil yetersizliğiyle sonuçlanabilir.
Yukarıdaki bilgiler genel çerçeveyi anlatmaktadır. Hayvan hakları dosyalarında fiilin nitelendirilmesi ve doğru mercie başvuru sonucu belirlediğinden, somut olayın belgeleriyle birlikte hukuki görüş alınması önerilir.