Mevzuat Hazırlama Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik, taslak metinlerin nasıl hazırlanacağını, hangi kurumların görüşünün alınacağını ve metnin biçimsel özelliklerini düzenler. Görünüşte yalnızca kamu kurumlarını ilgilendiren bu teknik metin, aslında düzenleyici işlemlere karşı açılan iptal davalarında sıkça gündeme gelen bir denetim ölçütüdür.
Usul kuralı neden dava konusu olur
İdari işlemin hukuka uygunluğu yalnızca içerikle sınırlı değildir; yetki, şekil, sebep, konu ve amaç unsurlarının tümü denetlenir. Bir yönetmeliğin hazırlanmasında öngörülen görüş alma aşamasının atlanması ya da yayım usulüne uyulmaması, işlemin şekil unsuru bakımından sakatlanmasına yol açabilir. Bu nedenle bir düzenlemeye itiraz edilirken içeriğe ilişkin argümanların yanına usul argümanları da konulmalıdır.
Taslak hazırlarken kurumların gözden kaçırdığı başlıklar
- Düzenlemenin dayandığı kanun hükmünün metinde açıkça gösterilmesi
- Dayanak hükmün çizdiği sınırın aşılmaması, yani kanunda olmayan yükümlülüğün yönetmelikle getirilmemesi
- Yürürlük ve yürürlükten kaldırma maddelerinin, önceki düzenlemeyle çakışmayacak biçimde yazılması
- Geçiş hükümlerinin, düzenleme öncesi başlamış işlemleri kapsayacak açıklıkta olması
- Tanımlar bölümünün metnin geri kalanıyla tutarlı kullanılması
Muhataplar için okuma yöntemi
Yeni bir yönetmelikle karşılaşan kişi ve şirketlerin izlemesi gereken sıra; önce dayanak kanunu, sonra yürürlük tarihini, ardından geçiş hükümlerini okumaktır. Yürürlük tarihinden önce doğmuş hukuki durumların yeni düzenlemeye tabi tutulup tutulmadığı, çoğu uyuşmazlığın gerçek konusudur ve cevabı ancak geçiş hükümlerinde bulunur.
İptal davasında izlenecek sıra
- Düzenlemenin ülke genelinde uygulanır nitelikte olup olmadığına göre görevli yargı yeri belirlenir.
- Resmî Gazete'de yayım tarihi esas alınarak dava açma süresi hesaplanır.
- Yalnızca dava edilen maddenin mi yoksa metnin bütününün mü iptalinin istendiği açıkça yazılır.
- Düzenlemeye dayanılarak tesis edilen bireysel işlem varsa, ona karşı ayrıca dava açılması değerlendirilir.
Gözden kaçan bir ayrıntı
Düzenleyici işlemin dava süresi geçmiş olsa bile, o düzenlemeye dayanılarak kişi hakkında yapılan bireysel işleme karşı açılan davada düzenlemenin hukuka aykırılığı ileri sürülebilir. Bu imkânın varlığı, süre kaçırıldı diye dosyayı kapatmadan önce mutlaka değerlendirilmelidir.
Buradaki açıklamalar genel bilgi vermek içindir. Düzenleyici işlemlere karşı başvuru yollarında görev ve süre kuralları teknik olduğundan, dava yoluna gitmeden önce hukuki değerlendirme alınması gerekir.