5234 sayılı Kanun, bazı kanunlarda ve kanun hükmünde kararnamelerde değişiklik yapan bir düzenlemedir. Bu nitelikteki metinlerde asıl tartışmayı doğuran hükümler çoğu zaman değiştirilen maddeler değil, geçiş dönemini düzenleyen geçici hükümlerdir. Zira mevcut bir statüsü, ödemesi ya da devam eden bir işlemi olan kişi bakımından belirleyici olan, yeni kuralın kendisinden çok o kişiye ne zaman ve nasıl uygulanacağıdır.
Geçici Hüküm Neden Aranmalıdır
Bir değişiklik yürürlüğe girdiğinde, o tarihte hâlihazırda süren ilişkilerin ne olacağı ayrıca düzenlenmemişse tereddüt doğar. Geçici hükümler bu boşluğu doldurur; devam eden başvurulara eski usulün uygulanması, belirli bir tarihe kadar tamamlanacak işlemlerin önceki rejime tabi tutulması ya da uyum için ek süre tanınması bu kapsamdadır. Dosya değerlendirilirken önce geçici maddelere, sonra esas maddeye bakılması daha güvenli bir yöntemdir.
Kazanılmış Hak Tartışmasının Sınırı
Kazanılmış hak iddiası, uygulamada çok geniş anlaşılan ancak hukuken dar bir kavramdır. Beklenti ile kazanılmış hak aynı şey değildir; bir düzenlemenin süreceğine güvenilmiş olması tek başına koruma sağlamaz. Buna karşılık tamamlanmış bir işlemle kişi lehine doğmuş ve kesinleşmiş bir hukuki durum söz konusuysa, sonraki düzenlemenin bunu geriye dönük olarak ortadan kaldırıp kaldıramayacağı ayrı bir değerlendirme gerektirir. Bu ayrımın dosyada net kurulması, hem idari başvurunun hem de olası davanın çerçevesini belirler.
Uyum Süresi Verilen Hâllerde Yapılacaklar
Değişiklik, kişi veya kuruma yeni bir yükümlülük getiriyor ve bunun için süre tanıyorsa, bu süre pasif beklemeyle değil belgelenebilir adımlarla geçirilmelidir. Pratik olarak şu üç kayıt tutulmalıdır:
- Yeni yükümlülüğün hangi tarihte öğrenildiği ve hangi birime havale edildiği
- Uyum için atılan somut adımlar ve tarihleri
- İdareden görüş veya izin istenmişse yazının tarih ve sayısı
İdareye Başvuru ile Dava Arasındaki Denge
Yeni düzenlemenin kendisine yanlış uygulandığını düşünen kişi, doğrudan dava yerine önce ilgili idareye başvurup işlemin düzeltilmesini isteyebilir. Bu yol çoğu zaman daha hızlı sonuç verir; ancak başvurunun dava süresini nasıl etkilediği dikkatle hesaplanmalıdır. Cevap beklenirken sürenin işlemeye devam ettiği varsayımıyla hareket etmek, sonradan telafisi güç sonuçlardan korur.
Kurumsal Tarafta Sık Yapılan Hata
Değişiklik kanunları genellikle birden çok mevzuata dokunduğu için, kurum içinde yalnızca tek bir birimin ilgilendiği varsayılır. Oysa aynı metin mali süreçleri, personel işlemlerini ve sözleşme şablonlarını aynı anda etkileyebilir. Değişikliğin etkilediği tüm süreçlerin tek bir tabloda çıkarılması, dağınık ve birbiriyle çelişen uygulamaların önüne geçer.
Buradaki açıklamalar genel çerçeveyi anlatmak içindir. Geçiş hükümlerinin somut olayınıza etkisi, işleminizin tarihine ve niteliğine göre değişeceğinden, karar vermeden önce güncel metin üzerinden hukuki değerlendirme yaptırmanız önerilir.