5240 sayılı Karar, güzergâhları belirlenen enerji nakil hatlarının yapımı amacıyla bazı taşınmazların acele kamulaştırılmasına ilişkindir. Malik açısından bu tür bir karar, sürecin olağan kamulaştırmaya göre çok daha hızlı ilerleyeceği anlamına gelir. Bu hızın en somut sonucu, taşınmaza fiilen girilmesinin bedel tartışması tamamlanmadan mümkün hâle gelmesidir.
Acele Kamulaştırma Olağan Usulden Nasıl Ayrılır
Kamulaştırma Kanunu, olağan usulde önce kıymet takdiri ve uzlaşma görüşmesi yapılmasını, anlaşma sağlanamazsa bedel tespiti ve tescil davası açılmasını öngörür. Acele kamulaştırmada ise idare, taşınmaza el koyabilmek için mahkemeden acele el koyma kararı ister; bedelin nihai olarak belirlenmesi süreci ise devam eder. Yani malik, taşınmazın kullanımını erken kaybedebilir ama bedele ilişkin haklarını kaybetmez.
Enerji Hatlarında İrtifak mı, Mülkiyet mi
Enerji nakil hattı projelerinde çoğu zaman taşınmazın tamamının mülkiyeti değil, hat güzergâhı boyunca bir irtifak hakkı kamulaştırılır. Direk yerleri bakımından ise kısmi mülkiyet kamulaştırması yapılabilir. Bu ayrımın dosyada doğru kurulması bedeli doğrudan etkiler; çünkü irtifak kamulaştırmasında ödenecek karşılık, taşınmazın tamamının değeri değil, kısıtlama nedeniyle uğranan değer kaybıdır.
Bedel Tespitinde Belirleyici Unsurlar
Bedel tespiti dosyasında bilirkişi incelemesi belirleyicidir. Malikin lehine sonuç doğuracak veriler önceden hazırlanmalıdır:
- Taşınmazın niteliği: arsa mı, arazi mi; imar durumu nedir
- Arazi ise ürün deseni, verim ve kapitalizasyon hesabına esas veriler
- Hat güzergâhının parseli ikiye bölüp bölmediği ve kalan kısmın kullanılabilirliği
- Direk yerleri nedeniyle tarımsal makine kullanımının kısıtlanıp kısıtlanmadığı
- Üzerinde yapı, ağaç veya tesis bulunup bulunmadığı ve bunların kayıtları
Kalan Kısımda Değer Kaybı Talebi
Kamulaştırma dışında kalan bölümün, hattın geçmesi nedeniyle değer kaybına uğraması sık karşılaşılan bir durumdur. Bu kayıp kendiliğinden hesaba katılmayabilir; bu nedenle talebin dosyada açıkça ileri sürülmesi ve bilirkişiden bu yönde inceleme istenmesi gerekir. Talep edilmeyen bir kalem hakkında değerlendirme yapılmaması, uygulamada malikin en çok kayıp yaşadığı noktalardan biridir.
İşleme Karşı Dava ve Süre
Kamulaştırma işleminin hukuka aykırı olduğu düşünülüyorsa idari yargıda iptal davası açılabilir; bu dava, bedel tespiti davasından ayrı bir yoldur. Süre, kamulaştırma işleminin malike usulüne uygun biçimde tebliğ edildiği tarihten itibaren işler. Tebligatın eski adrese yapılması veya mirasçılardan yalnızca birine ulaşması, sürenin farkına varılmadan geçmesine sebep olur. Bu nedenle tapu kaydındaki adres bilgisinin güncel tutulması pratik bir korunma yöntemidir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Kamulaştırmanın türü, parselin niteliği ve tebligatın usulü sonucu değiştirebileceğinden, taşınmazınıza ilişkin bir karar tebliğ edildiğinde vakit kaybetmeden hukuki destek almanız önerilir.