5244 sayılı Karar, güzergâhı belirlenen enerji nakil hatlarının yapımı amacıyla bazı taşınmazların acele kamulaştırılmasını konu alır. Bu tür projelerde taşınmazın mülkiyeti çoğu kez malikte kalır; kamulaştırılan şey, hat güzergâhı boyunca taşınmazın kullanımını kalıcı olarak sınırlayan bir irtifak hakkıdır. Malikin karşılaştığı asıl mesele de bu noktadadır: tapu elde kalır, ancak taşınmazın kullanım biçimi daralır.
İrtifak Kamulaştırmasının Getirdiği Kısıtlar
Hat güzergâhı üzerinde ve koruma bandı içinde, kural olarak yapı yapılamaz, belirli yükseklikten fazla ağaç dikilemez ve bazı faaliyetler yürütülemez. Bu kısıtlar tapu kaydına şerh edilir ve taşınmazı sonraki maliklere de bağlar. Dolayısıyla kısıtın kapsamı, satış aşamasında alıcıya bildirilmesi gereken bir husustur; bildirilmemesi ayrı bir uyuşmazlığa yol açabilir.
Karşılığın Hesabında Belirleyici Olan Nedir
İrtifak kamulaştırmasında ödenecek karşılık, taşınmazın tamamının değeri değil, kısıtlama nedeniyle ortaya çıkan değer azalmasıdır. Bu hesap yapılırken şu unsurlar somut biçimde ortaya konmalıdır:
- Güzergâhın parselin ortasından mı, kenarından mı geçtiği
- Koruma bandının parselin ne kadarlık bölümünü etkisiz hâle getirdiği
- Parselin imarlı olması hâlinde yapılaşma hakkının ne ölçüde kaybedildiği
- Direk yerleri nedeniyle tarımsal faaliyetin bölünüp bölünmediği
- Kısıtlama sonrası taşınmazın pazarlanabilirliğinin azalıp azalmadığı
İnşaat Aşamasında Ortaya Çıkan Zararlar
Hat yapımı sırasında geçici yol açılması, iş makinesi hareketi, ürünün zarar görmesi ve toprak yapısının bozulması gibi durumlar sıkça yaşanır. Bu zararlar, kamulaştırma karşılığından ayrı olarak değerlendirilir; kamulaştırma bedelinin alınmış olması bu talepleri kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Zararın ispatı için, çalışma başlamadan önce ve sonra alınan tarihli görüntüler ile ürün ve verim kayıtları belirleyici olur.
Sonradan Ortaya Çıkan Durumlar
Bazı olumsuzluklar hat işletmeye alındıktan sonra ortaya çıkar. Bakım çalışmaları için taşınmaza tekrar tekrar girilmesi, budama zorunluluğu veya sonradan yapılan güzergâh değişiklikleri bunlara örnektir. Böyle bir durumda ilk adım, çalışmayı yürüten idareye yazılı başvuru yaparak talebi kayda geçirmektir. Yazılı başvuru hem sürelerin başlangıcı hem de zararın hangi tarihte doğduğunun tespiti bakımından dayanak oluşturur.
Süre Yönetiminde Pratik Öneri
Kamulaştırma işlemine karşı idari yargı yolu, tebligat tarihinden itibaren işleyen bir süreye bağlıdır. Bedele ilişkin süreç ise adli yargıda ayrı bir hat izler. Bu iki yolun tarihleri tek bir takvimde toplanmalı; ayrıca tapu kaydına şerh düşülüp düşülmediği belirli aralıklarla kontrol edilmelidir. Şerhin varlığından ancak satış aşamasında haberdar olmak, hem bedel hem de sözleşmesel sorumluluk bakımından geç kalınmış bir farkındalık anlamına gelir.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Güzergâhın parselinize etkisi ve kısıtın kapsamı dosyadan dosyaya değiştiğinden, tebligat aldığınızda ya da arazinizde çalışma başladığında gecikmeden hukuki destek almanız önerilir.