380 kV Sütlüce-3-Çorlu Enerji İletim Hattı Projesi kapsamında bazı taşınmazların TEİAŞ tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkin 5198 sayılı Karar, güzergâh üzerindeki parsel maliklerini doğrudan etkileyen bir idari işlemdir. Acele kamulaştırmada el koyma, bedel kesinleşmeden önce gerçekleşebildiği için malikin ilk haftalarda attığı adımlar dosyanın sonucunu büyük ölçüde belirler.
Acele kamulaştırma olağan kamulaştırmadan nerede ayrılır
2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu, acele hâllerde idareye, mahkemece belirlenen bedeli bloke ederek taşınmaza el koyma imkânı tanır. Olağan usulde önce satın alma görüşmesi ve bedel süreci işlerken, acele usulde sıralama tersine döner: malik çoğu zaman önce fiilî el atmayla, ardından bedel tartışmasıyla karşılaşır. Enerji iletim hatlarında el atma genellikle tüm parselin mülkiyetine değil, direk yerleri bakımından mülkiyete, hat güzergâhı boyunca ise irtifak hakkına yöneliktir. Bu ayrım ödenecek bedelin hesabını kökten değiştirir.
Karar Resmî Gazete'de yayımlandıktan sonraki ilk kontroller
- Tapu kaydında kamulaştırma şerhi bulunup bulunmadığının kontrolü
- Parselin ekli listede hangi yüzölçümü ve hangi hak türüyle yer aldığının karşılaştırılması
- Zeytinlik, bağ, sera, sondaj kuyusu, sulama tesisi ve yapı gibi muhdesatın tarihli fotoğraf ve faturalarla tespiti
- Tebligat zarfının tebliğ tarihini gösterecek şekilde saklanması
- Kiracı, ortakçı veya intifa hakkı sahibi varsa bu kişilerin durumunun ayrıca değerlendirilmesi
Bedel tespiti ve tescil davasında malikin konumu
Bedele ilişkin uyuşmazlık asliye hukuk mahkemesinde görülür ve dosya bilirkişi raporları üzerinden şekillenir. Arazi niteliğindeki taşınmazlarda net gelir esası, arsa niteliğindekilerde emsal satış karşılaştırması öne çıkar. İrtifak kamulaştırmasında ise asıl tartışma, hattın taşınmaz üzerinde yarattığı değer düşüklüğü oranıdır. Malik, hattın yapılaşma hakkını, tarımsal faaliyeti ve parselin bütünlüğünü ne ölçüde kısıtladığını somut verilerle ortaya koymalıdır. Kamulaştırma dışında kalan kısmın kullanılamaz hâle gelmesi hâlinde bu kısma ilişkin talepler de zamanında ileri sürülmelidir.
İdari işleme karşı iptal yolu
- Kamu yararı kararının ve güzergâh seçiminin hukuka uygunluğu idari yargıda denetlenebilir.
- Dava açma süresi tebliğ veya öğrenme tarihine bağlı olduğundan, süre başlangıcı belgeyle sabitlenmelidir.
- İptal davası bedel davasının işleyişini kendiliğinden durdurmaz; yürütmenin durdurulması talebi ayrıca değerlendirilir.
- İki dosya arasındaki bilgi akışı tek elden yürütülmelidir.
Uygulamada en çok kaybettiren hata
Malikler çoğunlukla el koymayı kesin bir sonuç sanıp süreci takipsiz bırakmakta, muhdesat tespiti yapılmadan taşınmaz üzerindeki ağaç ve tesisler sökülmektedir. Oysa bedelin belirlenmesinde esas alınacak fiilî durum, el koyma anındaki durumdur; sonradan yapılan tespitler ispat gücünü yitirir.
Buradaki açıklamalar yalnızca genel bilgilendirme niteliğindedir. Enerji hattı kamulaştırmalarında parselin niteliği, hattın geçiş biçimi ve tebligat tarihleri dosyadan dosyaya değiştiğinden, süreç başlamadan hukuki değerlendirme alınması yerinde olur.