154 kV Ömerli RES trafo merkezi ile Çanta RES–Silivri hattı arasındaki enerji iletim hattı projesi kapsamında bazı taşınmazların acele kamulaştırılmasına dair 5723 sayılı Karar, enerji altyapısı yatırımlarında sıkça başvurulan hızlandırılmış bir usulün uygulanmasına imkân tanır. Malik açısından bu usulün en belirgin sonucu, bedel tartışması sürerken idarenin taşınmaza fiilen girebilmesidir.
Acele Kamulaştırma Olağan Usulden Nerede Ayrılır?
Olağan kamulaştırmada önce uzlaşma görüşmesi yapılır, anlaşma sağlanamazsa bedel tespiti ve tescil davası açılır ve idare kural olarak bu süreç sonunda taşınmaza el koyar. Acele usulde ise mahkemece belirlenen bedelin bankaya bloke edilmesi üzerine idareye erken el koyma yetkisi tanınır. Yani malik, bedeli tartışmaya devam ederken taşınmazının kullanımını fiilen kaybedebilir. Bu fark, sürecin baştan doğru kurgulanmasını zorunlu kılar.
Malikin Karşısına Çıkan İki Ayrı Yol
- Kamulaştırma işlemine karşı iptal davası: kararın kapsamı, kamu yararı ve acelelik koşulunun bulunup bulunmadığı tartışılır. İdari yargıda görülür ve süresi kısadır.
- Bedel tespiti ve tescil davası: idare tarafından açılır; malik burada davalı konumundadır ve asıl mücadele bedelin miktarı üzerinde yürür.
Bu iki yolun karıştırılması sık görülür; iptal talebinin bedel davasında ileri sürülmesi sonuç doğurmaz.
Bedeli Belirleyen Somut Unsurlar
- Taşınmazın niteliği: arsa mı, tarım arazisi mi? Değerleme yöntemi buna göre tamamen değişir.
- Tarım arazilerinde ürün deseni, verim ve gelir verilerinin doğruluğu.
- Arsa niteliğindeki yerlerde emsal satışların gerçekçi seçilmesi.
- Üzerindeki yapı, ağaç, tesis ve sabit unsurların eksiksiz tespiti.
Keşif günü, malikin en önemli fırsatıdır. Bilirkişiye gösterilmeyen ağaç, kuyu, sera veya müştemilat, raporda çoğu kez hiç yer almaz.
İrtifak Hakkı ve Değer Kaybı
Enerji iletim hatlarında kamulaştırma sıklıkla mülkiyetin tamamı yerine irtifak hakkı kurulması biçiminde gerçekleşir. Bu durumda tartışma, hattın geçtiği koridorun taşınmazın kalan kısmında yarattığı kullanım kısıtına ve değer düşüklüğüne kayar. Direk yerlerinin konumu, hattın parseli ikiye bölmesi ve yapılaşma imkânının daralması ayrıca ileri sürülmelidir.
Süre Yönetimi
Tebligat alındığı gün dosyanın açılış tarihi kabul edilmeli; iptal davası süresi, duruşma günü ve rapora itiraz süresi tek takvimde toplanmalıdır. Bilirkişi raporuna süresinde ve gerekçeli itiraz edilmemesi, rapordaki eksikliğin sonradan giderilmesini büyük ölçüde imkânsız kılar.
Buradaki bilgiler genel niteliktedir; her taşınmazın konumu, niteliği ve dosyanın aşaması sonucu değiştirdiğinden, elinize bir tebligat ulaştığında gecikmeden hukuki destek almanız yararınıza olur.