Kamu kuruluşlarının işletme faaliyetleri için yürüttüğü kamulaştırmalar, klasik altyapı kamulaştırmalarından farklı sorunlar üretir. 6048 sayılı Karar ile Türkiye Kömür İşletmeleri Genel Müdürlüğü adına Bolu ilinde öngörülen acele kamulaştırma da bu nitelikte olup, taşınmazın yalnızca yüzeyinin değil kullanım biçiminin ve çevresindeki parsellerin de etkilendiği bir tabloya işaret eder. Rehber, madencilik faaliyetiyle iç içe geçen kamulaştırmalarda malikin izleyeceği hattı ele alır.
Tescil Amaçlı Kamulaştırmanın Anlamı
Taşınmazın idare adına tescil edilmek üzere kamulaştırılması, mülkiyetin tamamının kamuya geçirilmesi anlamına gelir. Bu, yalnızca geçiş veya hat için kurulan irtifak hakkı kamulaştırmasından farklıdır; malikin taşınmaz üzerindeki kullanım imkânı tümüyle sona erer. Bu ayrım, bedelin hesabında ve sonradan geri alma hakkının kullanılmasında belirleyicidir.
Değer Tartışmasında Öne Çıkan Unsurlar
- Taşınmazın fiili kullanımının tarım, mera veya sanayi niteliğine uygunluğu
- Üzerindeki tesis, depo, yol ve su kaynağı gibi unsurların ayrı değerlendirilmesi
- Parselin bir bölümünün alınması halinde kalan kısmın ekonomik olarak kullanılabilirliği
- Faaliyetten kaynaklanan toz, gürültü ve titreşim etkisinin komşu parseldeki yansıması
Kamulaştırma Dışı Zararlar
Madencilik faaliyetlerinde sık karşılaşılan durum, kamulaştırma kapsamında olmayan komşu taşınmazların fiilen etkilenmesidir. Kamulaştırılmadığı halde kullanımı imkânsız hale gelen ya da idarece fiilen kullanılan taşınmazlar bakımından kamulaştırmasız el atma iddiası ayrı bir hukuki yol oluşturur. Bu iddianın dayanağı, elverişli delillerle desteklenmiş fiili durum tespitidir.
Delil Toplama Sırası
- Faaliyet başlamadan önceki hali gösteren tarihli görüntü ve kayıtları saklayın.
- Fiili müdahale varsa gecikmeksizin delil tespiti yoluna başvurun.
- Ürün kaybı iddiasında üretim ve satış kayıtlarını yıllar itibarıyla dosyalayın.
- İdareye yaptığınız her başvurunun evrak kaydını ayrı bir klasörde toplayın.
Geri Alma Hakkı Gözden Kaçmasın
Kamulaştırılan taşınmaz, kamulaştırma amacına uygun biçimde kullanılmazsa mal sahibi lehine geri alma hakkı gündeme gelebilir. Bu hak süreye bağlıdır ve süre kaçırıldığında telafisi bulunmaz; bu nedenle kamulaştırma tamamlandıktan sonra da taşınmazın akıbetinin takip edilmesi gerekir.
Yukarıdaki değerlendirme genel usulü aktarmaktadır; madencilik kaynaklı dosyalarda teknik tespitler sonucu doğrudan etkilediğinden, sürecin başında hukuki destek almanız ilerideki ispat sorunlarını azaltacaktır.