6360 sayılı Kanun, on dört ilde büyükşehir belediyesi ile yirmi yedi ilçe kurulmasını öngörmüş ve bununla bağlantılı olarak birçok kanunda değişiklik yapmıştır. Düzenlemenin pratikteki en geniş etkisi, büyükşehir belediyelerinin yetki alanının il mülki sınırına genişlemesi ve buna bağlı olarak yerel yönetim haritasının yeniden çizilmesidir. Vatandaş açısından sonuçlar, çoğu zaman tapu, imar, su-atık su ve vergi/harç başlıklarında hissedilir.
Yetki Alanının Genişlemesi Ne Anlama Geldi
Kapsamdaki illerde belediye hizmet ve yetki alanı il sınırıyla örtüşür hâle geldiğinden, daha önce belediye teşkilatı bulunmayan yerleşimler de büyükşehir ve ilgili ilçe belediyesinin hizmet alanına girmiştir. Bu, ruhsat, altyapı, imar denetimi ve harç uygulamalarında muhatap kurumun değişmesi demektir.
Köyden Mahalleye Dönüşümün Hukuki Sonuçları
Tüzel kişiliği sona eren yerleşimlerin mahalleye dönüşmesi, salt idari bir isim değişikliği değildir. Uygulamada şu başlıklar tartışma yaratır:
- Eski tüzel kişiliğe ait taşınmaz ve malvarlığının hangi kuruma geçtiği,
- Ortak kullanım alanlarındaki fiilî kullanımların yeni düzendeki durumu,
- Yapıların ruhsat ve imar bakımından hangi rejime tabi olacağı,
- Hizmet bedelleri ve harçlarda geçiş dönemi uygulamaları.
Devredilen Tüzel Kişilikler ve Taraf Sıfatı Riski
Kapatılan veya devredilen idarelerin taraf olduğu dosyalarda en sık yapılan hata, davanın artık var olmayan tüzel kişiliğe yöneltilmesidir. Doğru yaklaşım, önce hak ve borçların hangi kuruma intikal ettiğini belgelemek, sonra talebi bu kuruma yöneltmektir. Halefiyet doğru kurulmadığında dosya esasa girilmeden reddedilebilir; bu sırada dava açma süresi tükenmiş olabilir.
Taşınmaz ve İmar Boyutu
Yeni düzenle birlikte plan yapma ve onaylama yetkisinin hangi kademede olduğu değişebilmiştir. Bir imar planına veya plan değişikliğine itiraz edilirken planın hangi idarece onaylandığı belirlenmeli, itiraz ve dava bu idareye/işleme yöneltilmelidir. Aynı şekilde, kadastro ve tapu kayıtlarında mahalle-köy geçişinden kaynaklanan ad ve pafta uyuşmazlıkları, taşınmaz davalarında ilk incelenecek konulardandır.
Geçiş Dönemine Özgü Kontrol Listesi
- Taşınmazın bulunduğu yerin bugünkü idari statüsünü tapu ve belediye kaydından teyit edin.
- İşleme konu ruhsat/izin hangi idare tarafından verilmiş, kayıtlarını çıkarın.
- Devir tutanakları ile malvarlığı intikalini belgeleyin.
- İtiraz ve dava sürelerini, işlemin tebliğ tarihine göre tek takvimde izleyin.
Buradaki açıklamalar genel bilgilendirme niteliğindedir. İdari yapı değişikliğinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda doğru idareyi ve doğru yargı kolunu belirlemek sonucu doğrudan etkilediğinden, başvuru öncesinde belgelere dayalı bir inceleme yapılması önerilir.