6593 sayılı Kanun, yabancı devletlere Ankara'da sefarethane ve konsoloshane inşa etmek üzere bedelsiz arsa tahsisine ilişkindir. Kaynağı eski tarihli olsa da, kanun diplomatik temsilcilik taşınmazlarının statüsüne dair tartışmalarda bugün de başvurulan bir dayanaktır.
Tahsisin Niteliği ve Sınırları
Bedelsiz tahsis, taşınmazın kamu tasarrufundan çıkarılarak belirli bir amaca özgülenmesi anlamına gelir. Tahsis kararında gösterilen amaç, taşınmazın kullanım biçimini de bağlar. Amaç dışına çıkılması hâlinde tahsisin geri alınması gündeme gelebilir; bu nedenle tahsis yazısındaki ifadeler sözleşme kadar bağlayıcıdır.
Mütekabiliyet Ölçütü
Yabancı devletlere taşınmaz sağlanmasında karşılıklılık ilkesi belirleyici rol oynar. Türkiye'nin ilgili ülkede benzer imkândan yararlanıp yararlanmadığı, tahsisin yapılıp yapılmayacağını etkiler. Yabancıların taşınmaz edinimine ilişkin genel rejimi düzenleyen 2644 sayılı Tapu Kanunu ile diplomatik temsilciliklere özgü bu düzenlemenin birbirinden ayrı değerlendirilmesi gerekir.
Uluslararası Hukuk Boyutu
Diplomatik misyon binalarının dokunulmazlığı, Diplomatik İlişkiler Hakkında Viyana Sözleşmesi'nden kaynaklanır. Bu dokunulmazlık, taşınmazın mülkiyet veya tahsis ilişkisinden bağımsız olarak binaya erişim ve icra işlemleri bakımından önemli sınırlar getirir. Alacak takibi veya haciz düşünülen durumlarda ilk incelenmesi gereken konu budur.
Tapu, İmar ve Komşuluk Sorunları
- Tahsis şerhinin tapu kütüğüne işlenip işlenmediği
- İmar planında ayrılan fonksiyon ile fiilî kullanımın uyumu
- Sınır, geçit ve müşterek duvar gibi komşuluk ilişkilerinden doğan talepler
- Tahsis amacının sona ermesi hâlinde taşınmazın akıbeti
Uyuşmazlık Çıktığında Usul
Tahsis işlemi idari nitelikte olduğundan, buna yönelik itirazlar idari yargıda; taşınmazın aynına ilişkin uyuşmazlıklar ise taşınmazın bulunduğu yer mahkemesinde görülür. Yabancı devletin taraf olduğu ihtilaflarda ayrıca yargı bağışıklığı sorunu incelenmelidir; bu, davanın esasından önce ele alınan bir usul meselesidir.
Konu hem idare hukuku hem uluslararası hukuk boyutu taşıdığından, bu metindeki genel bilgiler somut dosyanın yerini tutmaz; işlem yapılmadan önce ayrıntılı bir ön inceleme önerilir.