2023 yılı yatırım programının kabulü ve uygulanmasına dair 6703 karar sayılı düzenleme, kamu yatırım projelerinin yıllık olarak programa bağlanması ve uygulanmasına ilişkin esasları belirler. Yıllık yatırım programları, kamu idareleri için bir uygulama çerçevesi oluştururken, bu projelerde iş yapan yükleniciler bakımından da sözleşmesel sonuçlar doğurur. Bu rehber programın hukuki niteliği ile sözleşme ilişkisine yansımasını ele almaktadır.
Yıllık Yatırım Programının Hukuki Niteliği
Yatırım programı, bir yıl için hangi kamu projelerinin hangi ödenekle yürütüleceğini gösteren bir planlama belgesidir. Programda projeye yer verilmesi, üçüncü kişilere doğrudan bir hak vermez; ilgili kamu idaresinin harcama yapabilmesinin idari ve mali dayanağını oluşturur. Buna karşılık bir projenin programdan çıkarılması veya ödeneğinin azaltılması, o projeye bağlı olarak kurulmuş sözleşmelerin ifasını fiilen etkiler.
Proje Revizyonu ve Ödenek Hareketleri
Uygulama sırasında proje maliyetinde artış, süre uzatımı veya kapsam değişikliği ihtiyacı doğabilir. Bu değişikliklerin yetkili merci onayıyla ve programın öngördüğü usulle yapılması gerekir. Sık karşılaşılan sorunlu durumlar:
- Ödenek yeterli olmadan iş artışına onay verilmesi ve ödemenin sonraki yıla sarkması
- Proje kapsamındaki değişikliğin sözleşmeye yansıtılmaması
- Yıl sonunda tamamlanamayan işlerin devir usulüne uygun kaydedilmemesi
Yüklenici Sözleşmelerine Yansıması
Ödeneğin gecikmesi veya yetersizliği nedeniyle hakedişlerin zamanında ödenmemesi, yüklenici bakımından süre uzatımı, gecikme faizi ve bazı hallerde sözleşmeden dönme talepleri gündeme getirir. Bu taleplerde belirleyici olan, gecikmenin idareden mi yükleniciden mi kaynaklandığının belgelenmesidir. Yüklenicinin iş programına uygun ilerlediğini gösteren kayıtları, yazışmaları ve ihtarnameleri tarih sırasıyla saklaması bu nedenle sonucu doğrudan etkiler.
Geçmiş Yıl Programına Dayanan İşlerde Dikkat
Yıllık programlar niteliği gereği kendi dönemi için geçerlidir ve sonraki yıllarda yeni kararlarla yenilenir. Bu nedenle önceki yıla ait bir programa dayanan bir talebin, işlem tarihinde yürürlükteki program ve mevzuat çerçevesinde değerlendirilmesi gerekir. Devam eden bir işte hangi yılın programının hangi aşamaya uygulandığının netleştirilmesi, uyuşmazlıklarda ilk yapılacak tespittir.
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır. Kamu yatırım projelerine ilişkin uyuşmazlıklarda sözleşme hükümleri, ihale mevzuatı ve ilgili yılın uygulama esasları birlikte değerlendirilerek görüş oluşturulması gerekir.