6730 sayılı Karar, Manisa Gürdük Barajı ve Sulaması İnşaatı bünyesindeki Akhisar Gürdük Şehit Piyade Teğmen Osman Alp Göleti ikmali ile karayolu rölekasyonu işinin yapımı için ihtiyaç duyulan taşınmazların Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkindir. Arazisi proje sahasında kalan malik açısından bu karar, hem hızlı bir fiilî el koyma hem de dar bir süre penceresi anlamına gelir.
Acele usulü olağan kamulaştırmadan ayıran nokta
Olağan usulde idare önce satın alma görüşmesi yapar, uzlaşma olmazsa bedel tespiti ve tescil davası açar. 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun 27. maddesindeki acele usulde ise mahkemeden yalnızca kıymet takdiri istenir; takdir edilen bedel bloke edildikten sonra idare taşınmaza el koyabilir. Sonuç olarak gölet ve isale hattı inşaatı ilerlerken tapu hâlâ malik adına görünebilir; buna rağmen arazi kullanılamaz hâle gelir.
Sulama ve gölet projelerinde bedeli belirleyen unsurlar
Bu tür projelerde kamulaştırılan taşınmazlar çoğunlukla tarım arazisidir. Bedel tartışmasının merkezinde şunlar yer alır:
- Arazinin fiilî kullanım vasfı: sulu tarım, kuru tarım, bağ, meyve bahçesi ya da mera niteliği ayrı sonuç doğurur.
- Dikili ağaçların yaşı, verim çağı ve ağaç başına gelir hesabı.
- Parselin proje nedeniyle ikiye bölünmesi hâlinde kalan kısmın değer kaybı.
- Yol güzergâhının değişmesiyle kalan bölümün yola cephesini yitirmesi.
- Kuyu, sera, depo, ahır gibi muhdesatların ayrı ayrı gösterilmesi.
Malikin önündeki iki ayrı hukuki hat
Kararın kendisine, yani kamu yararı ve acelelik gerekçesine yönelik itiraz idari yargıya aittir ve Cumhurbaşkanı kararlarına karşı dava ilk derecede Danıştay'da görülür. Buna karşılık takdir edilen bedelin düşüklüğü adli yargıda, asliye hukuk mahkemesindeki bedel dosyasında tartışılır. Bu iki hattı karıştırmak, dosyanın görevsizlikle geri dönmesine ve değerli zamanın yitirilmesine yol açar.
Keşiften önce hazırlanması gereken dosya
- Tapu kaydı, çaplı kroki ve varsa kadastro tutanağı.
- Çiftçi Kayıt Sistemi kayıtları, destekleme belgeleri ve ürün beyanları.
- Sulama birliği veya kooperatif üyelik ve su kullanım belgeleri.
- Ağaç sayımını gösteren fotoğraflar ve tarihli görüntüler.
- Aynı köyde yakın tarihli emsal satışlara ilişkin resmî kayıtlar.
Sık karşılaşılan hata
Bloke edilen bedelin bankadan çekilmesi, çoğu zaman bedele razı olunduğu biçiminde yorumlanmaz; ancak tahsil sırasında imzalanan beyan ve feragat metinlerinin içeriği dikkatle okunmalıdır. Aynı şekilde tebligatın köy muhtarlığına ya da eski adrese yapılması hâlinde süre işlemeye başlamış sayılabileceğinden, tebliğ tarihinin doğru saptanması önem taşır.
Buradaki açıklamalar genel nitelikte olup her parselin vasfı, konumu ve proje içindeki yeri farklı sonuçlar doğurur; el koyma tebligatı elinize ulaştığında dosyanızı bir hukukçuya inceletmeniz yerinde olur.