6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu, yabancıların Türkiye'de çalışmasına ilişkin izin rejimini tek bir çerçevede toplayan temel düzenlemedir. Kanun, izin türlerini, başvuru usulünü, değerlendirme ölçütlerini ve izinsiz çalıştırmanın yaptırımlarını belirler. Uygulamada en çok sorun yaratan konu, iznin alınmasından çok iznin sürdürülmesi ve değişikliklerin zamanında bildirilmesidir.
Başvuruyu kim yapar
Yurt içinden yapılan başvurularda kural olarak işveren, yurt dışından yapılan başvurularda ise yabancı, bulunduğu ülkedeki Türk temsilciliğine başvurur ve dosya Bakanlığa iletilir. Başvurunun elektronik ortamda ve eksiksiz belgeyle yapılması önemlidir; eksik belge nedeniyle verilen sürede tamamlama yapılmaması dosyanın işlemden kaldırılmasına yol açabilir. Bu nedenle sözleşme, diploma denkliği ve meslekî yeterlik belgeleri baştan hazırlanmalıdır.
İzin türleri ve geçiş mantığı
- Süreli çalışma izni: belirli işveren ve iş yeri ile bağlantılıdır, işveren değişikliği yeni başvuru gerektirir.
- Süresiz çalışma izni: kanunda öngörülen ikamet ve çalışma geçmişi koşullarının sağlanmasına bağlıdır.
- Bağımsız çalışma izni: kendi hesabına çalışacak yabancılar bakımından öngörülmüştür.
- Turkuaz Kart: nitelikli yabancılar için geçiş dönemi kaydıyla verilen özel bir statüdür.
- İstisnaî çalışma izinleri: kanunda sayılan belirli gruplar için ayrı bir değerlendirme rejimi bulunur.
İzin verilmeme, iptal ve ret riskleri
Talep reddedilebileceği gibi, verilmiş izin sonradan iptal de edilebilir. Uygulamada en sık görülen iptal sebepleri; yabancının izinde belirtilen iş yerinden farklı bir yerde çalıştırılması, iş sözleşmesinin sona ermesinin bildirilmemesi, başvuru sırasında gerçeğe aykırı bilgi verilmesi ve iznin belirli bir süre boyunca fiilen kullanılmamasıdır. İşverenin bildirim yükümlülüklerini takvimlemesi, bu risklerin çoğunu ortadan kaldırır.
İdari para cezası ve itiraz hattı
İzinsiz yabancı çalıştıran işveren ile izinsiz çalışan yabancı hakkında idari para cezası uygulanır; tekrar hâlinde miktarlar ağırlaşır. Kanun, verilen kararlara karşı Bakanlığa itiraz yolunu öngörmüştür; itirazın reddi hâlinde idari yargı yolu açıktır. İdari para cezalarına karşı başvuru yolu ise ceza tutanağında gösterilir ve süresi kısadır. Tutanağın tebliğ tarihi mutlaka kayıt altına alınmalıdır.
İşveren için kayıt disiplini
- İzin başlangıç ve bitiş tarihlerini uzatma başvurusu penceresiyle birlikte takvime işleyin.
- İş yeri, unvan ve görev değişikliklerini gecikmeden bildirin.
- Sosyal güvenlik bildirimleri ile çalışma izni kayıtlarının uyumunu düzenli kontrol edin.
- Sözleşme, bordro ve giriş çıkış kayıtlarını denetime hazır biçimde saklayın.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; başvurunun niteliğine, yabancının statüsüne ve sektöre göre değerlendirme ölçütleri farklılaştığından, somut dosyada güncel mevzuat metniyle birlikte hukuki değerlendirme yapılması gerekir.