6741 sayılı Türkiye Varlık Fonu Yönetimi Anonim Şirketinin Kurulması ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun, bir yönetici şirket ile bu şirket tarafından yönetilen fon yapısını kuran ve buna bağlı olarak çeşitli kanunlarda değişiklik yapan bir düzenlemedir. Kanun, kamu varlıklarının yönetimi bakımından şirketler hukuku ile kamu maliyesi arasında melez bir model oluşturur.
Kurulan yapının üç katmanı
- Yönetici şirket: anonim şirket olarak kurulan ve fonu yöneten tüzel kişi.
- Türkiye Varlık Fonu: şirket tarafından yönetilen ana fon.
- Alt fonlar: belirli amaçlar için ana fona bağlı olarak oluşturulabilen yapılar.
Özel hukuk kişiliği neyi değiştirir
Yapının anonim şirket biçiminde kurulması, işlemlerin kural olarak özel hukuk hükümlerine tabi olması sonucunu doğurur. Bu tercih, karar alma süreçlerinde hız ve esneklik sağlarken, kamu ihale ve kamu mali yönetimi mevzuatının uygulanma alanına ilişkin tartışmaları da beraberinde getirmiştir. Uygulamacı açısından ilk soru, somut bir işlemde hangi mevzuatın uygulanacağının doğru saptanmasıdır; bu saptama uyuşmazlığın hangi yargı kolunda görüleceğini de belirler.
Şirketler hukuku bakımından pratik sonuçlar
Fon bünyesine devredilen ya da fon tarafından pay sahipliği kurulan şirketlerde, genel kurul ve yönetim kurulu düzeni, pay devri sınırlamaları ve azınlık hakları gündeme gelir. Türk Ticaret Kanunu çerçevesinde değerlendirilecek başlıklar arasında pay devrinin bağlanması, oy hakkı imtiyazları, bilgi alma ve inceleme hakkı ile sorumluluk davaları yer alır. Fon yapısına geçişin, mevcut pay sahiplerinin haklarını nasıl etkilediği her şirket için ayrı incelenmelidir.
Denetim ve şeffaflık tartışması
Kanunun en çok tartışılan yönü, denetim rejiminin nasıl kurulduğudur. Kamu kaynaklarının yönetildiği bir yapıda bağımsız denetim raporlarının kapsamı, kamuya açıklanma biçimi ve parlamenter denetimin sınırı, hukuki ve mali literatürde sürekli gündemde kalmıştır. Bu tartışma, yalnızca akademik değildir; alacaklılar, yatırımcılar ve sözleşme tarafları bakımından bilgiye erişimin sınırlarını belirlediği için doğrudan pratik sonuç doğurur.
Sözleşme yaparken dikkat edilecek başlıklar
- Karşı tarafın temsil ve ilzam yetkisini gösteren güncel belgeleri isteyin.
- Uygulanacak hukuk ve uyuşmazlık çözüm yöntemini sözleşmede açıkça belirleyin.
- Devir, birleşme ve yeniden yapılandırma hâllerinde sözleşmenin akıbetini düzenleyin.
- Kamu mevzuatına atıf yapan hükümlerde kapsamı tereddüde yer bırakmayacak biçimde yazın.
Bu metin genel bir çerçeve sunar; fon yapısıyla ilişkili işlemlerde uygulanacak mevzuatın belirlenmesi teknik bir inceleme gerektirdiğinden, sözleşme öncesinde hukuki görüş alınması yerinde olur.