6733 sayılı Karar, enerji nakil hatlarının yapımı amacıyla bazı taşınmazların Türkiye Elektrik Dağıtım Anonim Şirketi Genel Müdürlüğü tarafından acele kamulaştırılmasını öngörmektedir. Enerji nakil hattı kamulaştırmaları, aynı parselde iki farklı hukuki müdahaleyi bir arada barındırdığı için ayrı bir okuma gerektirir.
Hattın parsele iki ayrı temas noktası
Birincisi direk yerleridir; direğin oturduğu alan bakımından çoğunlukla mülkiyet kamulaştırması yapılır. İkincisi iletkenlerin geçtiği hava koridorudur; burada daimî irtifak hakkı kurulur. Malikin dosyasında bu iki alanın metrekaresi ayrı ayrı gösterilmelidir. Uygulamada en sık rastlanan eksiklik, direk yeri ile koridorun tek kalemde birleştirilmesi ve direk çevresinde oluşan fiilî kullanım kaybının hiç hesaba katılmamasıdır.
Kullanım kaybı nasıl somutlaştırılır
- Direk ayakları arasında kalan alanın tarımsal işletmeye elverişsiz hâle gelmesi.
- Yüksek gerilim koridoru altında sera, silo ve kalıcı yapı kurulamaması.
- Bakım ve onarım için idareye tanınan giriş yetkisinin sürekli kısıt yaratması.
- Meyve bahçelerinde ağaç boyunun sınırlanması, budama zorunluluğu.
- İmarlı alanlarda kat adedi ve yapı yaklaşma mesafesinin fiilen daralması.
Kamulaştırmasız el atma ihtimali
Enerji hatlarında sahada sık karşılaşılan bir sorun, kamulaştırma tamamlanmadan direk dikilmesi ya da onaylı güzergâhın dışına taşılmasıdır. Böyle bir durumda malikin talebi, bedel artırımından farklı bir hukuki temele oturur; müdahalenin men'i veya el atma nedeniyle tazminat gündeme gelir. Bu ayrımı erken yapmak önemlidir, çünkü talebin yanlış kurulması dosyanın esasa girilmeden reddine yol açabilir.
Sahada tutulması gereken kayıt
- Direk ve iletken güzergâhının parseldeki konumunu koordinatlı krokiyle tespit ettirin.
- İnşaat başlangıç tarihini, iş makinelerinin girişini tarihli görüntülerle kayda alın.
- Zarar gören ürün ve ağaçlar için köy veya mahalle düzeyinde tespit yaptırın.
- İdareyle yapılan tüm yazışmaları, tebligat zarflarını saklayın.
- Bilirkişi raporundaki irtifak oranına gerekçeli biçimde itiraz edin.
Süreler bakımından uyarı
Acele kamulaştırma dosyalarında kıymet takdiri aşaması hızlı kapanır ve dosya el koyma kararıyla sonuçlanır. Malik, bedel dosyasındaki keşif ve rapor aşamalarını kaçırmamak için tebligat adresini güncel tutmalı, hisseli taşınmazlarda diğer paydaşlarla bilgi paylaşımını sağlamalıdır. Tebliğ edilen evrakı okumadan bir kenara bırakmak, sonradan telafisi güç sonuçlar doğurur.
Yukarıdaki başlıklar genel çerçeveyi anlatır; hattın gerilim seviyesi, koridor genişliği ve parselin niteliği değiştikçe sonuç da değişeceğinden, dosyanızın somut verileriyle değerlendirilmesi gerekir.