Tıbbi genetik uygulama ve araştırma merkezine ilişkin düzenleme, merkezin kuruluşunu ve işleyişini belirler. Ancak bu alanın hukuki hassasiyeti, idari yapıdan çok işlenen verinin niteliğinden kaynaklanır: genetik veriler, kişinin kendisiyle sınırlı kalmayıp aile bireylerini de ilgilendiren, geri alınamaz nitelikte bilgilerdir.
Genetik Veri Neden Özel Bir Rejime Tabidir?
6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu, genetik ve sağlık verilerini özel nitelikli kişisel veriler arasında sayar ve bunların işlenmesini daha sıkı koşullara bağlar. Bu, merkez bakımından üç somut yükümlülük doğurur: işleme için hukuka uygun bir dayanağın bulunması, verinin amaçla sınırlı işlenmesi ve yeterli teknik–idari tedbirin alınması. Test sonucunun laboratuvar dışına, aile bireyi de dâhil olmak üzere üçüncü kişilere aktarılması ayrı bir dayanak gerektirir.
Aydınlatılmış Onam Formunda Aranacaklar
- Yapılacak testin adı, kapsamı ve neyi tespit etmeye yönelik olduğu
- Sonucun kime, hangi biçimde bildirileceği
- Numunenin test sonrası saklanıp saklanmayacağı ve saklama süresi
- Artık numunenin araştırma amacıyla kullanılıp kullanılmayacağı
- Onamın geri alınabileceği ve geri alınırsa sonucun ne olacağı
Bu başlıkları içermeyen genel bir imza, sonradan çıkan uyuşmazlıkta yeterli sayılmayabilir.
Beklenmeyen Bulgu Sorunu
Genetik incelemede, test edilen hastalıkla ilgisi olmayan ancak sağlık açısından önem taşıyan bulgular ortaya çıkabilir. Bu bulguların kişiye bildirilip bildirilmeyeceği, kişinin bilmeme hakkı ile bilgilendirme yükümlülüğü arasındaki dengeye ilişkin ayrı bir tartışmadır. Onam formunda bu tercih önceden sorulmuşsa, sonradan doğacak sorumluluk tartışması büyük ölçüde önlenmiş olur.
Hatalı Rapor İddiasında İzlenecek Yol
- Rapor tarihini, numune alma tarihini ve teslim tutanağını bir araya getirin.
- Sonucun hangi yöntemle elde edildiğini gösteren rapor ekini talep edin.
- Varsa ikinci bir merkezden alınan sonucu, aynı numune tipiyle karşılaştırılabilir şekilde temin edin.
- Zarar iddiasını, hatalı sonuca dayanılarak alınan somut kararla ilişkilendirin.
- Talebinizi hangi hukuki temele dayandıracağınızı baştan belirleyin; kişisel veri ihlali ile sağlık hizmetinden doğan sorumluluk farklı yollarda ilerler.
Veri İhlali Bildirimi
Genetik verinin yetkisiz kişilerce ele geçirilmesi hâlinde, veri sorumlusunun bildirim yükümlülükleri gündeme gelir. İlgili kişi ise öncelikle veri sorumlusuna başvurur; sonuç alamazsa Kişisel Verileri Koruma Kurulu'na şikâyet yolu açıktır. Başvuru ve cevap tarihlerinin kaydı, sonraki aşamanın süresini belirler.
Bu yazı genel bilgilendirme içindir. Genetik verilere ilişkin uyuşmazlıklarda hem tıbbi hem hukuki değerlendirme gerektiğinden, somut olayda uzmanlarla birlikte çalışmak sonuca daha güvenli biçimde ulaştırır.