Kuzey Marmara Otoyolu projesi kapsamında Sarıyer–Kilyos karayolu tüneli çevresindeki taşınmazların acele kamulaştırılmasına dair karar, güzergâh üzerindeki malikler için hızla ilerleyen bir sürecin başlangıcıdır. Tünel projelerinde uygulamanın kendine özgü bir yönü vardır: etkilenen alan yalnızca yüzeyde değil, taşınmazın altında ve yakın çevresinde de ortaya çıkabilir.
Acele Kamulaştırma Nasıl İşler?
2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun acele kamulaştırmayı düzenleyen 27. maddesi uyarınca, idare mahkemeye başvurarak taşınmaza el koyabilmek için önce bilirkişi marifetiyle tespit edilecek değerin bankaya yatırılmasını sağlar. Bu aşamada mahkemenin yaptığı iş, mülkiyeti devretmek değil; el koymaya esas değeri belirlemektir. Asıl bedel tartışması, sonrasında açılacak bedel tespiti ve tescil davasında yürütülür.
El Koymadan Önce Yapılması Gereken Tespit
Uygulamadaki en büyük kayıp, taşınmazın el koymadan önceki hâlinin belgelenmemesidir. İnşaat başladıktan sonra eski durumu ispat etmek çok güçleşir. Bu nedenle:
- Taşınmazın ve üzerindeki yapıların tarih bilgisi görünen fotoğraf ve videolarını çekin.
- Ağaç, çit, istinat duvarı, kuyu ve altyapı unsurlarını sayarak listeleyin.
- Yapıların ruhsat, iskân ve elektrik–su abonelik belgelerini toplayın.
- Gerekirse mahkemeden delil tespiti talep ederek durumu resmî olarak kayda geçirin.
Tünel Güzergâhına Özgü Zarar Kalemleri
Yer altı çalışmalarında; titreşim nedeniyle yapıda oluşan çatlaklar, yeraltı suyu seviyesindeki değişim ve şantiye trafiği kaynaklı erişim kısıtları gündeme gelebilir. Bunlar kamulaştırma bedelinin dışında kalan, ayrıca değerlendirilmesi gereken zararlardır. Zararın inşaat çalışmasıyla bağını kurabilmek için, çalışma başlamadan önceki yapı durumunu gösteren bir tespit raporunun bulunması belirleyicidir.
Kısmi Kamulaştırmada Kalan Kısım
Parselin bir bölümü alındığında, kalan kısmın kullanılamaz hâle gelmesi veya değerinin ciddi biçimde düşmesi mümkündür. Bu durum bedel hesabında ayrı bir kalem olarak ileri sürülmelidir; kendiliğinden dikkate alınmasını beklemek çoğu zaman sonuç vermez.
Sürecin Sırası
- Tebligatı aldığınız tarihi kayıt altına alın ve dava sürelerini hesaplayın.
- El koyma öncesi delil tespitini tamamlayın.
- Keşif gününü takip edin; keşifte bulunmak ve itirazlarınızı tutanağa geçirtmek önemlidir.
- Bilirkişi raporuna karşı itirazlarınızı süresi içinde ve teknik gerekçelerle sunun.
Buradaki bilgiler genel çerçeve sunar. Projelerde takvim çok hızlı işlediğinden, tebligattan sonra beklemeden hukuki ve teknik destek alınması, sonradan telafisi zor kayıpların önüne geçer.