6967 sayılı Karar, bazı anlaşmaların yürürlüğe girdiği tarihlerin tespit edilmesine ilişkindir. İlk bakışta teknik ve sonuç doğurmayan bir işlem gibi görünse de yürürlük tarihi, bir uyuşmazlıkta hangi kuralın uygulanacağını belirleyen eşiktir. Aynı olay, anlaşmanın yürürlüğe girdiği tarihten önce ya da sonra gerçekleşmiş olmasına göre tamamen farklı hukuki sonuçlar doğurabilir.
İç Hukukta Anlaşmaların Konumu
Anayasa'nın 90. maddesi, usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası anlaşmaların kanun hükmünde olduğunu ve bunlar hakkında Anayasa'ya aykırılık iddiasıyla Anayasa Mahkemesi'ne başvurulamayacağını düzenler. Aynı madde, temel hak ve özgürlüklere ilişkin anlaşmalar ile kanunların çatışması hâlinde anlaşma hükümlerinin esas alınacağını öngörür. Bu nedenle bir anlaşmanın yürürlük tarihi, doğrudan uygulanabilirlik tartışmasının başlangıç noktasıdır.
Yürürlük Tarihinin Pratik Sonuçları
- Karşılıklı adli ve idari iş birliği taleplerinde hangi metnin uygulanacağı
- Vergilendirme ve sosyal güvenlik ilişkilerinde dönem ayrımı
- Yabancılık unsuru taşıyan sözleşmelerde uygulanacak hükümlerin belirlenmesi
- Önceki dönemde başlamış işlemlerin akıbeti ve geçiş hükümleri
Onay ile Yürürlük Aynı Şey Değildir
Bir anlaşmanın onaylanması, imzalanması ve yürürlüğe girmesi farklı aşamalardır. Çoğu anlaşma, tarafların iç onay süreçlerini tamamladıklarını bildirmesinden sonra, metinde öngörülen sürenin geçmesiyle yürürlük kazanır. Yürürlük tarihinin tespitine ilişkin kararlar da tam olarak bu belirsizliği gidermek için yayımlanır. Dosyada tarih tartışması varsa imza, onay ve yürürlük tarihlerinin ayrı ayrı belgelenmesi gerekir.
Uygulayıcı İçin Doğrulama Yöntemi
Bir anlaşmaya dayanılacaksa şu sıra izlenmelidir: önce anlaşmanın Türkçe resmî metnine ulaşılır, sonra yürürlük tarihine ilişkin karar ile karşılaştırılır, ardından uyuşmazlık konusu olayın tarihi bu eşikle kıyaslanır. Metinde değişiklik yapan ek protokoller varsa bunların ayrı yürürlük tarihleri bulunabileceği unutulmamalıdır. Eski tarihli kaynaklardan alınan metinlerle çalışmak, uygulamada en sık rastlanan hata sebebidir.
Dosya Hazırlığı
- Anlaşmanın resmî yayım künyesini not edin.
- Yürürlük tarihine ilişkin kararı dosyaya ekleyin.
- Uyuşmazlık konusu olayın tarihini açıkça belirtin.
- Varsa ek protokolleri ayrı başlık altında değerlendirin.
Bu değerlendirme genel bilgilendirme amacı taşır; milletlerarası anlaşmaların uygulanmasında dönem ve kapsam tartışmaları teknik olduğundan, somut dosyada uzman hukuki görüş alınması önerilir.