Gemi Sicil Yönetmeliği, gemilerin sicile kaydına, kayıtlarda yapılacak değişikliklere ve sicilden terkin işlemlerine ilişkin usul ve esasları düzenler. Gemi sicili, taşınmazlar için tapu sicilinin gördüğü işlevi deniz araçları bakımından yerine getirir; bu nedenle mülkiyet, rehin ve alacak ilişkilerinin merkezinde yer alır.
Gemi sicilinin hukuki işlevi
Gemiler taşınır olmalarına rağmen, sicile kayıtlı olanlar bakımından mülkiyetin devri ve rehin kurulması sicil işlemine bağlanmıştır. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun deniz ticaretine ilişkin hükümleri bu çerçeveyi kurar; sicil kaydı iyi niyetli üçüncü kişiler bakımından güven işlevi görür. Ayrıca Türk Uluslararası Gemi Sicili, ayrı bir kanunla düzenlenmiş özel bir sicil olarak farklı bir rejime tabidir.
Tescil başvurusunda dikkat edilecekler
- Geminin teknik ölçüm ve tonaj belgelerinin güncel olması
- Mülkiyeti gösteren sözleşme, fatura veya inşa belgesinin usulüne uygun düzenlenmesi
- Yabancı sicilden gelen gemilerde önceki sicilden terkin belgesinin sunulması
- Tüzel kişi malikte temsil yetkisinin ticaret sicilinden doğrulanması
Eksik belge, işlemin reddine değil çoğu zaman süre verilerek tamamlanmasına yol açar; ancak bu süre içinde gemi üzerinde yapılacak devirler sorun doğurabilir.
İpotek ve şerhler
Gemi ipoteği, finansman işlemlerinin temel teminatıdır ve sicile tescille kurulur. Derece, tutar ve para birimi kaydının doğru yazılması, alacaklının önceliğini belirlediği için sonradan düzeltilmesi güç sonuçlar doğurur. Haciz, ihtiyati haciz ve seferden men gibi kısıtlamalar da sicile işlenir; gemi alım satımı öncesinde sicil kaydının tam dökümünün alınması bu yüzden ihmal edilmemelidir.
Kayıt hatalı ise ne yapılabilir?
Sicilde gerçek hukuki duruma aykırı bir kayıt bulunuyorsa, düzeltme talebi öncelikle sicil müdürlüğüne yöneltilir. Talebin reddi ya da ilgililer arasında uyuşmazlık bulunması halinde konu yargıya taşınır. Sicil memurunun işlemine karşı gidilecek yol ile mülkiyet uyuşmazlığının çözüleceği yol birbirinden farklıdır; bu ayrımın başlangıçta doğru yapılması zaman kaybını önler.
Bu rehber genel çerçeve sunmaktadır; geminin türü, bayrağı ve üzerindeki teminat yapısı işlemleri değiştirebileceğinden somut başvuru öncesinde denizcilik hukukuna hâkim bir hukukçuyla çalışılması yerinde olur.