Aydın ilinde kurulacak Akköy rüzgâr enerjisi üretim tesisi için gerekli taşınmazların Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkin 7422 sayılı Karar, enerji yatırımlarına özgü bir kamulaştırma pratiğini gündeme getirir. Bu dosyalarda tartışma çoğu zaman kamulaştırmanın yapılıp yapılmayacağı değil, hangi hakkın ve hangi bedelle alınacağıdır.
Enerji Yatırımlarında Kamulaştırma Yetkisi
Elektrik üretim tesisleri özel hukuk tüzel kişileri tarafından işletilse de, kamulaştırma yetkisi düzenleyici kurum eliyle kullanılır ve taşınmaz kamu adına kamulaştırılıp yatırımcıya kullandırılır. Bu yapı, malikin muhatabının doğrudan şirket değil idare olduğu anlamına gelir. Görüşme ve yazışmaların doğru muhatapla yürütülmemesi, uzlaşma aşamasında zaman kaybına yol açar.
Mülkiyet mi, İrtifak mı Kamulaştırılıyor?
Rüzgâr santrali projelerinde türbin yerleri, şalt sahası ve idari tesisler için mülkiyet kamulaştırması yapılırken; enerji nakil hattı güzergâhı ve ulaşım yolları için çoğunlukla irtifak hakkı kamulaştırması tercih edilir. İrtifakta mülkiyet malikte kalır, ancak kullanım kalıcı biçimde sınırlanır. Malik açısından kritik soru şudur: kalan alanda tarımsal veya yapısal kullanım fiilen sürdürülebiliyor mu? Sürdürülemiyorsa, sadece irtifak bedeli değil, taşınmazın bütünüyle kamulaştırılması talebi de gündeme getirilebilir.
Bedeli Etkileyen Somut Unsurlar
- Taşınmazın arsa mı arazi mi sayıldığı ve buna bağlı değerleme yöntemi
- Arazide yetiştirilen ürünün cinsi, verimi ve dikili ağaçların yaşı
- İrtifak nedeniyle kullanılamaz hale gelen alanın gerçek büyüklüğü
- Parselin bölünmesi sonucu ortaya çıkan şekil bozukluğu ve ulaşım güçlüğü
- Sulama imkânı, yol cephesi ve mevcut yapıların durumu
Bedel Yetersiz Görülürse Ne Yapılmalı?
Bedel tespiti davasında mahkemece alınan bilirkişi raporuna karşı süresi içinde ayrıntılı itiraz sunulması, sonucu belirleyen aşamadır. İtirazın genel ifadelerle değil; kullanılan emsalin niteliği, kapitalizasyon oranı, verim değerleri ve ölçüm hataları gibi somut noktalar üzerinden yapılması gerekir. Rapora itiraz edilmeden geçilen bir dosyada, üst yargı aşamasında aynı iddiaların dinlenmesi güçleşir.
Buradaki açıklamalar genel çerçeve sunar. Enerji yatırımı kaynaklı kamulaştırmalarda değerleme teknik bir konu olduğundan, dosyanın hukuki ve teknik yönden birlikte takip edilmesinde yarar vardır.