7462 sayılı Ereğli Demir ve Çelik Fabrikaları Türk Anonim Şirketi Kanunu, bir ticaret şirketinin doğrudan kanunla kurulmasına ilişkin örneklerden biridir. Bu tür özel kanunlar, hem şirketin kuruluşunu hem de genel şirketler hukukundan ayrılan yönlerini belirlediği için, ilgili şirketle hukuki ilişkisi olan herkes bakımından ayrı bir inceleme başlığı oluşturur.
Özel Kanunla Kurulan Şirket Ne Demektir?
Kural olarak anonim şirketler, ticaret hukuku hükümlerine göre esas sözleşme ve tescil ile kurulur. Özel kanunla kurulan şirketlerde ise kuruluşun dayanağı doğrudan kanundur. Bu durumda ikili bir yapı doğar: kanunda açıkça düzenlenen konularda özel hüküm uygulanır, düzenlenmemiş konularda ise ticaret hukukunun genel hükümlerine dönülür. Bir uyuşmazlıkta ilk yapılması gereken de tam olarak budur; tartışılan konunun özel kanunda karşılığı bulunup bulunmadığının tespiti.
Uygulamada Hangi Konular Tartışma Yaratır?
- Pay sahipliği ve devir: Payların devrine ilişkin özel sınırlamalar getirilmişse bunlar genel hükümlerin önüne geçer.
- Organların işleyişi: Genel kurul ve yönetim kurulu kararlarının alınma usulünde özel kanun farklı bir düzen öngörebilir.
- Kamu payı ve özelleştirme: Şirkette kamu payının bulunduğu veya bulunmuş olduğu dönemlere ilişkin işlemler, kendine özgü bir denetim rejimine tabidir.
- Taşınmazlar ve tahsisler: Kuruluş kanunuyla şirkete tahsis edilmiş varlıkların hukuki rejimi, olağan şirket malvarlığından farklı sonuçlar doğurabilir.
Uyuşmazlıkta Yargı Kolunun Belirlenmesi
Bu tür şirketlerle ilgili uyuşmazlıklarda sık yapılan hata, dosyayı en baştan yanlış yargı koluna götürmektir. Şirketin ticari faaliyetinden doğan alacak, sözleşme ve şirketler hukuku uyuşmazlıkları kural olarak adli yargıda; buna karşılık kamusal yetki kullanılarak tesis edilmiş bir idari işlem söz konusuysa o işlemin denetimi idari yargıda görülür. Aynı olayda her iki nitelikte işlem bir arada bulunabileceğinden, talepler ayrıştırılarak formüle edilmelidir.
Dosya Hazırlığı İçin Öneriler
- Kuruluş kanununun güncel metnini, sonradan yapılan değişikliklerle birlikte temin edin.
- Şirketin güncel ticaret sicil kayıtlarını ve esas sözleşmesini karşılaştırmalı okuyun.
- İddianızın dayanağının özel kanun mu yoksa genel hükümler mi olduğunu dilekçede açıkça belirtin.
- Pay, sözleşme ve yazışma belgelerini tarih sırasına göre dosyalayın.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; özel kanunla kurulan şirketlere ilişkin uyuşmazlıklar hem kuruluş kanununun hem de güncel ticaret mevzuatının birlikte okunmasını gerektirdiğinden, somut olayda hukuki destek almanız faydalı olacaktır.