Enerji nakil hatlarının yapımı amacıyla bazı taşınmazların acele kamulaştırılmasına ilişkin kararlar, elektrik dağıtım altyapısının kurulması sürecinde sıkça karşılaşılan işlemlerdir. Bu dosyaların diğer kamulaştırmalardan ayrılan yönü şudur: çoğu zaman taşınmazın mülkiyeti malikte kalır, ancak taşınmaz üzerinde kalıcı bir kullanım kısıtı doğar. Bu ayrımın doğru kurulması, talep edilecek bedelin niteliğini de belirler.
Mülkiyetin Alınması ile İrtifak Kurulması Arasındaki Fark
Enerji nakil hattı uygulamalarında iki farklı işlem birlikte görülebilir:
- Direk yerleri bakımından çoğunlukla mülkiyetin kamulaştırılması söz konusu olur; o alan fiilen kullanılamaz hâle gelir.
- Hat güzergâhı boyunca ise irtifak hakkı kurulur; malik taşınmazı kullanmaya devam eder, ancak hattın altında yapılaşma ve bazı tarımsal faaliyetler sınırlanır.
Malikin ilk yapması gereken, kendi parselinde bu iki uygulamadan hangisinin ne ölçüde gerçekleştiğini krokiler üzerinden tespit etmektir. Uygulamada, irtifak olarak gösterilen ancak fiilen kullanımı tümüyle imkânsız kılan hâller ayrıca değerlendirilmelidir.
İrtifak Bedelinde Neye Bakılır
İrtifak bedeli, taşınmazın tam değeri değil, kurulan kısıtın taşınmazın değerinde yarattığı azalma esas alınarak hesaplanır. Bu hesapta öne çıkan başlıklar şunlardır:
- Hat güzergâhının parseli nasıl böldüğü ve kalan kısımların kullanılabilirliği
- İmarlı alanlarda yapılaşma hakkının ne ölçüde kısıtlandığı
- Tarım arazilerinde makineli tarım ve sulama imkânının etkilenmesi
- Direklerin konumunun tarımsal işletmeyi bölüp bölmediği
Ağaç, Ürün ve Muhdesat Zararları
Hat çalışması sırasında kesilen ağaçlar, zarar gören ürün ve tahrip olan sulama tesisleri ayrı kalemlerdir ve bunların dosyada gösterilmesi malikin sorumluluğundadır. Çalışma başlamadan önce parselin drone veya fotoğrafla tarihli olarak kayda alınması, ağaçların tür ve yaş bilgisinin listelenmesi, sonraki aşamada yapılacak itirazın en güçlü dayanağıdır. Çalışma sonrasında yapılan tespitler, önceki durumu gösteremediği için çoğu zaman yetersiz kalır.
Süreç Boyunca İzlenecek Yol
- Kararın kapsamına girdiğinizi öğrendiğinizde ada ve parsel bilgisini karar ekiyle karşılaştırın.
- Güzergâh krokisini ve direk yerlerini gösteren belgeleri idareden yazılı olarak talep edin.
- Keşif duruşmasına katılın; hattın parseldeki fiili etkisini yerinde gösterin.
- Bilirkişi raporunda irtifak oranının hangi ölçütle belirlendiğini sorgulayın ve itirazınızı bu ölçüt üzerinden kurun.
- Kamulaştırılan alan dışında kalan kısımda değer kaybı doğmuşsa, bunu ayrıca ileri sürün.
Sonradan Ortaya Çıkan Genişlemeler
Hattın sonradan güçlendirilmesi, ek direk konulması ya da güzergâhın fiilen genişletilmesi durumunda, ilk kamulaştırma kapsamı dışına çıkılmış olabilir. Böyle bir durumda yapılan işlem, kamulaştırmasız el atma tartışmasını gündeme getirir; bu iddianın dayandırılacağı temel, ilk kamulaştırma belgeleri ile mevcut fiili durumun karşılaştırılmasıdır.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; parselin konumu, vasfı ve hattın fiili etkisi dosyadan dosyaya değiştiğinden, kendi taşınmazınız için ayrı bir değerlendirme yapılması gerekir.