154 kV G4-Viranşehir 8 GES TM-Viranşehir TM enerji iletim hattı projesi kapsamında bazı taşınmazların Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkin 7753 sayılı Karar, çoğu parselde mülkiyetin el değiştirmesi sonucunu doğurmaz. Enerji iletim hatlarında tipik uygulama, hat güzergâhı boyunca irtifak hakkı kurulması ve yalnızca direk yerlerinde mülkiyetin alınmasıdır. Bu ayrım, malikin haklarını doğrudan belirler.
Mülkiyet Kalır, Kullanım Daralır
İrtifak kamulaştırmasında tapu kaydı malik üzerinde kalmaya devam eder; ancak taşınmaz üzerinde belirlenen koridorda yapılaşma ve bazı kullanımlar sınırlanır. Pratikte bu, hat altında kalan şeritte yeni yapı yapılamaması, belirli yüksekliği aşan ağaç yetiştirilememesi ve bakım için idareye giriş imkânı tanınması anlamına gelir. Kısıtın kapsamı, tapuya işlenecek şerhin içeriğinden okunur; bu nedenle şerh metni dikkatle incelenmelidir.
İrtifak Bedeli Neye Göre Belirlenir?
İrtifak bedeli, taşınmazın tam değeri değil, kurulan hakkın yarattığı değer azalması esas alınarak hesaplanır. Uygulamada tartışma genellikle şu noktalarda yoğunlaşır:
- Koridorun parselin neresinden geçtiği; kenardan geçiş ile ortadan bölme aynı sonucu doğurmaz.
- Parselin imar planı içinde olup olmadığı ve yapılaşma potansiyeli.
- Direk temellerinin tarımsal makine hareketini engelleyip engellemediği.
- Kısıt nedeniyle parselin bütün olarak satılabilirliğinin azalması.
İmar ve Yapılaşma Beklentisi Olan Parseller
Hattın geçtiği alan ileride yapılaşmaya açılacak bir bölgede ise, kısıtın etkisi tarım arazisine göre çok daha ağırdır. Bu durumda parselin plan durumu, çevredeki gelişim yönü ve emsal satışlar dosyaya somut biçimde sunulmalıdır. Belediyeden alınacak imar durum belgesi ve plan paftası, iddianın soyut kalmasını önler.
Bakım ve Sonradan Doğan Zararlar
İrtifak kurulduktan sonra da idare, hattın bakımı için taşınmaza girebilir. Bu giriş sırasında ekili üründe veya tesisatta zarar oluşursa, söz konusu zarar başlangıçtaki irtifak bedelinin içinde kabul edilmez. Zararın tarih ve kapsam olarak belgelenmesi, sonradan ileri sürülecek talebin temelini oluşturur.
Aktarılanlar genel bilgi niteliğindedir; koridor genişliği ve kısıt kapsamı projeye göre değişebileceğinden, tapunuza işlenecek şerh metnini bir hukukçuyla birlikte değerlendirmenizde yarar vardır.