776 sayılı karar, 154 kV İscehisar-Afyon-2 Enerji İletim Hattı Projesi kapsamında bazı taşınmazların Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi Genel Müdürlüğü tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkindir. Enerji iletim hatlarında çoğu zaman mülkiyetin tamamı değil, hat güzergâhı boyunca irtifak hakkı kamulaştırılır. Bu ayrım, malikin haklarını ve talep edebileceği bedeli doğrudan belirler.
Mülkiyet Kamulaştırması ile İrtifak Farkı
İrtifak kamulaştırmasında taşınmazın tapu kaydı malikte kalır; ancak hat güzergâhı ve direk yerleri bakımından kullanım kısıtlanır. Malik arazisini kullanmaya devam edebilir, fakat kısıt kapsamındaki alanda yapı yapamaz, belirli yükseklikteki ağaçları dikemez ve bazı tarımsal faaliyetleri sürdüremez. Bedel de bu kısıtın taşınmazda yarattığı değer azalması üzerinden hesaplanır. Uygulamada maliklerin en sık yaşadığı hayal kırıklığı, tam mülkiyet bedeli beklerken irtifak bedeliyle karşılaşmaktır.
Bedel Hesabında Öne Çıkan Unsurlar
- Güzergâhın parseli ikiye bölüp bölmediği ve kalan kısımların kullanılabilirliği.
- Direk yerlerinin ekim ve hasat faaliyetini ne ölçüde engellediği.
- Kısıt nedeniyle yapılaşma imkânının fiilen ortadan kalkıp kalkmadığı.
- Meyve bahçesi, sera veya sulama tesisi gibi unsurların hat altında kalması.
- Kısıtın taşınmazın tamamının değerine yansıyan etkisi.
El Koyma Aşamasında Yapılması Gerekenler
Acele kamulaştırma usulünde idare, mahkemeden aldığı karar sonrasında bedeli bloke ederek taşınmaza el koyabilir. Bu aşamada malikin en önemli hazırlığı, arazinin el koymadan önceki hâlini belgelemektir. İnşaat çalışması başladıktan sonra ağaç sayımı yapmak veya mevcut tesisi ispat etmek fiilen imkânsız hâle gelebilir. Çekim tarihi görünen fotoğraflar, komşu parsel maliklerinin bilgisi ve tarımsal kayıtlar bu noktada belirleyici olur.
Hattın Yapımı Sırasında Doğan Zararlar
- İnşaat sırasında ekili ürüne verilen zararı, oluştuğu anda tutanakla tespit ettirin.
- Güzergâh dışında kalan alanlarda yapılan geçici kullanımları ayrıca kayda geçirin.
- Yol açma, kazı ve malzeme yığma faaliyetlerinin sınırlarını fotoğraflayın.
- Zarara ilişkin talebi yükleniciye değil, doğru muhataba yazılı olarak iletin.
- Kısıt kapsamının tapu kaydına nasıl şerh edildiğini kontrol edin.
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır. İrtifak kamulaştırmasında bedelin kapsamı, güzergâhın parsel üzerindeki konumuna göre ciddi biçimde değişebildiğinden, bildirim eline ulaşan malikin dosyaya özgü teknik ve hukuki değerlendirme alması önerilir.