Enerji iletim hatları için yapılan acele kamulaştırmalar taşınmaz malikini çoğu zaman hazırlıksız yakalar: karar Resmî Gazete'de yayımlanır, kısa süre sonra idare taşınmaza fiilen girer, bedel ise yargı önünde tartışılmaya devam eder. 7923 sayılı karar, 154 kV Barhal Havza TM irtibatları enerji iletim hattı projesi kapsamında bazı taşınmazların Türkiye Elektrik İletim A.Ş. tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkindir. Aşağıda, hat güzergâhındaki parsel sahiplerinin hangi adımı hangi sırayla atması gerektiği ele alınmaktadır.
Acelelik kararı neyi değiştirir, neyi değiştirmez
2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun 27. maddesine dayanan acele kamulaştırmada mahkeme, yalnızca taşınmaza el konulabilmesi için gereken ilk değer tespitini yapar ve idareye el koyma yetkisi verir. Bu mülkiyetin devri anlamına gelmez; kamulaştırma bedelinin nihai tespiti ve tapunun idare adına tescili, aynı Kanun'un 10. maddesi çerçevesinde açılan ayrı bir dava ile sonuçlanır. Uygulamada en sık görülen yanılgı, el koyma aşamasındaki kısa duruşmanın nihai bedel duruşması sanılması ve malikin bütün itirazlarını burada tüketmesidir.
İrtifak mı, mülkiyet mi kamulaştırılıyor
İletim hatlarında kural olarak direk yerleri için mülkiyet, iletkenlerin salınım alanı için ise irtifak hakkı kamulaştırılır. İkisinin bedel mantığı farklıdır: irtifakta ödenecek karşılık taşınmazın tam değeri değil, hattın geçişi nedeniyle doğan değer düşüklüğüdür. Bu nedenle dosyaya erken aşamada şu veriler girmelidir:
- Güzergâhın parselin hangi bölümünden ve kaç metre uzunlukta geçtiğini gösteren güncel kroki
- Direk yerlerinin ekilebilir alanı bölüp bölmediği, tarımsal makine hareketini engelleyip engellemediği
- Parselin kamulaştırma öncesi fiili kullanım biçimi (bahçe, tarla, mera vasfı, dikili ağaç sayısı)
- Varsa imar durumu, yapı ruhsatı veya yapılaşma beklentisini gösteren belediye yazısı
Bedel dosyasında delilin doğru zamanı
Bedel tespiti keşif ve bilirkişi incelemesine dayanır. Keşiften sonra ortaya çıkarılan belgeler çoğu zaman ek rapor gerektirdiği için süreci uzatır, bazen hiç değerlendirilemez. Ağaç ve ürün tespitinin mevsimine dikkat edilmesi, sulama imkânının kaydedilmesi ve komşu parsellerdeki emsal satışların tapu harcına esas değerlerle birlikte sunulması, raporun gerçek duruma yaklaşmasını sağlar.
Süre yönetimi: en kritik risk
Kamulaştırma işlemine karşı idari yargıda açılacak iptal davası, 2942 sayılı Kanun'un 14. maddesindeki kısa hak düşürücü süreye tabidir ve bu süre kaçırıldığında malikin elinde yalnızca bedele ilişkin itirazlar kalır. Tebligatın köy muhtarlığı üzerinden veya adres kayıt sistemi üzerinden yapıldığı hâllerde, malikin haberdar olmadan sürenin işlemeye başlaması sık rastlanan bir sorundur. Tebliğ tarihini gösteren mazbatanın bir örneğinin talep edilmesi ve tüm tarihlerin tek bir takvimde izlenmesi gerekir.
Buradaki açıklamalar genel nitelikte olup her parselin konumu, vasfı ve tebligat geçmişi sonucu değiştirebilir; kararın kendi dosyanıza etkisini bir hukukçuyla birlikte incelemeniz yerinde olur.