8251 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı, 400 kV Atatürk HES-Çobanbeyli TM enerji iletim hattının belirli direkleri arası ile 154 kV Elbistan B-Kandil enerji iletim hattının belirli direkleri arasının deplase edilmesi amacıyla bazı taşınmazların Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi Genel Müdürlüğü tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkindir. Deplase, yani hattın mevcut yerinden alınarak başka bir güzergâha taşınması, kamulaştırma hukukunda kendine özgü sorular doğurur.
Deplasede İki Farklı Taşınmaz Grubu Vardır
Hat yeri değiştiğinde iki grup malik ortaya çıkar. Birinci grup, yeni güzergâhın üzerinden geçtiği ve ilk kez kısıt altına giren taşınmazların malikleridir. İkinci grup ise hattın kaldırıldığı eski güzergâhtaki maliklerdir. Bu ikinci grubun asıl meselesi bedel değil, tapularındaki eski irtifak şerhinin ne olacağıdır. İki grubun izleyeceği yol birbirinden tamamen farklıdır.
Eski Güzergâhtaki Malik İçin Kontrol Listesi
Hat fiilen kaldırıldıktan sonra tapu kaydının kendiliğinden temizlenmesi beklenmemelidir. Şu adımlar izlenmelidir:
- Tapu kaydında hâlâ irtifak veya kamulaştırma şerhi bulunup bulunmadığının kontrolü
- Direk temellerinin ve beton kalıntılarının araziden kaldırılıp kaldırılmadığının tespiti
- İdareye başvurarak şerhin terkini talebinde bulunulması
- Talebin karşılanmaması halinde yargı yoluna başvurulması
Yeni Güzergâhtaki Malik İçin Öne Çıkan Noktalar
Yeni koridora giren taşınmazlarda süreç, olağan bir irtifak kamulaştırmasıyla aynı işler: acele el koyma, keşif, bedel tespiti ve tescil. Ancak burada dikkat edilmesi gereken bir ayrıntı vardır. Deplase gerekçesi çoğu zaman başka bir yatırıma yol açmaktır; bu durumda aciliyet unsurunun somut olayda gerçekten bulunup bulunmadığı idari yargıda tartışılabilir.
Aynı Parselden İki Kez Bedel Alınabilir mi
Bir taşınmaz hem eski hattın hem de yeni hattın kapsamında kalabilir. Yıllar önce ödenen bedelin kapsamı ile yeni tesisin getirdiği kısıtın kapsamı aynı değilse, farkın talep edilmesi gündeme gelir. Buradaki temel soru, önceki ödemenin hangi genişlikteki koridor ve hangi kısıtlar için yapıldığıdır. Eski dosya evrakının ve o dönemki tapu şerhinin çıkarılması bu nedenle önem taşır.
İnşaat ve Söküm Dönemi Zararları
Deplase işlemleri iki aşamalı bir arazi hareketliliği yaratır: yeni hattın kurulması ve eski hattın sökülmesi. Her iki aşamada da ekili alanların ezilmesi, geçici yol açılması ve malzeme depolanması söz konusu olabilir. Bu zararlar kamulaştırma bedelinden bağımsız olarak istenebilir; zamanında tespit yaptırılması ispat açısından belirleyicidir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır. Deplase dosyalarında eski ve yeni güzergâh kayıtlarının birlikte incelenmesi gerektiğinden, tapu kaydınız ve tebliğ evrakınızla birlikte hukuki destek almanız yerinde olacaktır.