Hasançelebi ile Malatya arasındaki iletim hattında yapılan güzergâh değişikliği nedeniyle bir direk yerinin acele kamulaştırılması, malik açısından ilk anda tek bir dosya gibi görünür. Oysa bu tür işlemlerde birbirinden bağımsız, farklı mahkemelerde görülen ve farklı süreye tabi birden çok dava gündeme gelebilir. Yanlış mercie başvurmak, kaybedilen en yaygın haktır.
Aynı Olay, İki Ayrı Yargı Kolu
Acele kamulaştırma kararının hukuka uygunluğunun denetimi idari yargının; kamulaştırma bedelinin belirlenmesi ve taşınmazın idare adına tesciline karar verilmesi ise adli yargının görev alanındadır. Bu ayrım nedeniyle bedelin düşük olduğu iddiası idari yargıda, kararın gereksiz yere alındığı iddiası ise asliye hukuk mahkemesinde ileri sürülmemelidir. Talebin niteliği ile mahkemenin görev alanını eşleştirmek, dava dilekçesi yazılmadan önce yapılması gereken ilk işlemdir.
Fiili El Atma Söz Konusuysa
Uygulamada bazen direk montajı veya iletken çekimi, kamulaştırma işlemleri tamamlanmadan yapılır. Kamulaştırmasız biçimde taşınmaza fiilen girilmiş olması, malike ayrı bir talep hakkı verir. Böyle bir durumda öncelik, el atmanın tarihini ve kapsamını kayıt altına almaktır:
- Tarih bilgisi taşıyan fotoğraf ve video kaydı
- Yerinde tespit için mahkemeden delil tespiti talebi
- Muhtarlık ve komşu beyanları
- Zarar gören ürün ve ağaçların tür ve sayısına ilişkin liste
Tebligatın Usulüne Uygunluğu
Kamulaştırma dosyalarında sürelerin işlemeye başlaması tebligata bağlı olduğundan, tebligatın usulüne uygun yapılıp yapılmadığı çoğu zaman esasa girmeden önce tartışılır. Adreste bulunmama şerhinin gerçeği yansıtmaması, tebligatın ilgisiz kişiye yapılması veya adres kayıt sistemindeki adresin gözetilmemesi gibi durumlar, sürenin hiç işlememiş sayılması sonucunu doğurabilir. Bu nedenle geç haberdar olan malikin ilk savunması usul üzerinden kurulmalıdır.
Bedelin Yatırılması ve Tescil
Mahkemece belirlenen bedelin bankaya bloke edilmesi ve tescile karar verilmesiyle mülkiyet idareye geçer. Bedelin çekilmesi, tespit edilen miktara itiraz hakkından vazgeçildiği anlamına gelmez; ancak bu konuda beyanların dikkatli düzenlenmesi ve kanun yoluna başvuru iradesinin dosyaya açıkça yansıtılması gerekir.
Bu metin yol gösterici genel bilgi içerir; her dosyada tebligat tarihi, el atmanın kapsamı ve talebin niteliği farklı sonuç doğurduğundan, dava açmadan önce dosyanın bütününün değerlendirilmesi önerilir.