Bir devlet yolu projesinin belirli kilometre kesimine rastlayan taşınmazlar için acele kamulaştırma kararı alınması, uygulamada sık karşılaşılan bir durumdur. 8329 sayılı karar da Narlı-Pazarcık hattındaki yol yapım çalışmalarının tamamlanabilmesi amacıyla Karayolları Genel Müdürlüğü lehine bu yolu açmaktadır. Malik açısından asıl mesele kararın metni değil, karardan sonra işlemeye başlayan takvimi doğru okumaktır.
Acele usulü olağan kamulaştırmadan ayıran nokta
Olağan usulde idare önce satın alma görüşmesi yapar, anlaşma sağlanamazsa bedel tespiti ve tescil istemiyle mahkemeye başvurur. Acele usulde ise idare, bedel yargılaması tamamlanmadan taşınmaza el koyabilir. 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu bu yolu istisnai saydığından, aceleliğin somut gerekçesi dosyanın en tartışmalı halkasıdır. Yol projelerinde bu gerekçe genellikle güzergâh bütünlüğü ve iş programı üzerinden kurulur.
El koyma öncesinde mahkemede ne olur
Taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesi keşif yapar, bilirkişi marifetiyle değeri tespit eder ve bu bedelin bloke edilmesi üzerine idareye el koyma yetkisi verilir. Malik keşfe katılmaz veya beyanda bulunmazsa, sonraki aşamalarda itiraz alanı belirgin biçimde daralır.
Keşiften önce hazırlanması gerekenler
- Güncel tapu kaydı, çap ve kadastro paftası örneği
- Arazi üzerindeki ağaç, kuyu, sera, ahır gibi müştemilat ve muhdesatın tarihli fotoğraflarla tespiti
- Yakın dönemli emsal satışlara ilişkin belgeler
- Varsa kira sözleşmesi, ürün veya işletme gelirini gösteren kayıtlar
Birbirine karıştırılmaması gereken iki yol
Kamulaştırma kararının hukuka aykırılığı iddiası idari yargının; taşınmazın değeri ve ödenecek bedel ise adli yargının konusudur. Bu iki yolun mercii de süresi de farklıdır. Kararın iptalini istemekle bedele itiraz etmek aynı dilekçede birleştirilemez; birinin açılmış olması diğerinin süresini durdurmaz.
Yol projelerine özgü zarar kalemleri
Güzergâh, bir parselin ortasından geçtiğinde geriye kalan kısım ekonomik olarak kullanılamaz hâle gelebilir. Arazi ikiye bölünmüşse tarımsal işletme bütünlüğünün bozulması, sulama hattının kesilmesi veya kalan bölüme ulaşım imkânının ortadan kalkması ayrıca değerlendirilmesi gereken kalemlerdir. Bu hususlar keşif sırasında tutanağa geçirilmezse rapora yansımaz.
Tebligatın geç ulaşması hâlinde ne yapılmalı
Adres kaydı eski olan, taşınmazın bulunduğu yerde oturmayan veya mirasçıları farklı illerde bulunan maliklerde tebligat gecikmesi süre kaybının başlıca sebebidir. Tebligat parçasının hangi tarihte ve kime yapıldığı, sürenin başlangıcını belirlediği için dosyanın ilk incelenmesi gereken belgesidir. Hisseli taşınmazlarda her paydaşa ayrı tebligat gerektiği de gözden kaçmamalıdır.
Buradaki açıklamalar genel nitelikte olup, güzergâh ve parsel bazında sonuçlar değişebilir. Kendi taşınmazınıza ilişkin karar örneği ve tebligat belgeleriyle birlikte bir hukukçuya danışmanız yerinde olur.