Bir milletlerarası anlaşmanın imzalanmış olması, o anlaşmanın Türk hukukunda kendiliğinden hüküm doğurduğu anlamına gelmez. 8414 sayılı Karar gibi yürürlük tarihi tespitine ilişkin düzenlemeler, tarafların iç hukuk prosedürlerini tamamladığını ve metnin hangi günden itibaren bağlayıcı hale geldiğini resmen ortaya koyar. Bu tarih, ilk bakışta teknik bir ayrıntı gibi görünse de birçok dosyada sonucu doğrudan belirleyen veridir.
Yürürlük Tarihinin Hukuki Ağırlığı
Anayasa, usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası anlaşmaların kanun hükmünde olduğunu ve bunlar hakkında anayasaya aykırılık iddiasıyla başvurulamayacağını düzenler. Dolayısıyla yürürlük tarihi, bir metnin sadece siyasi bir taahhüt olmaktan çıkıp doğrudan uygulanabilir bir norm haline geldiği eşiktir. Bu eşikten önceki dönemde gerçekleşen olaylara, aksi açıkça öngörülmedikçe anlaşma hükümleri uygulanmaz.
Pratikte Hangi Dosyalarda Karşımıza Çıkar?
- Vergi uyuşmazlıkları: çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmalarında hangi yılın geliri için hangi rejimin geçerli olduğu
- Sosyal güvenlik: yurt dışı hizmet sürelerinin birleştirilmesinde dikkate alınacak dönem
- Adli yardımlaşma ve tebligat: yurt dışına yapılacak tebligatın hangi usule tabi olacağı
- Yatırım ve ticaret: tercihli tarife, yatırımın korunması ve tahkim iradesinin kapsamı
Zaman Bakımından Uygulama Sorunları
Uygulamadaki en yaygın hata, anlaşmanın imza tarihi ile yürürlük tarihinin karıştırılmasıdır. Bu ikisi arasında yıllara varan bir aralık bulunabilir. İkinci sık hata ise anlaşmanın kendi metninde yer alan geçiş hükümlerinin gözden kaçırılmasıdır; bazı anlaşmalar mali hükümler bakımından yürürlük tarihini izleyen vergilendirme dönemini esas alır. Bu nedenle sadece Karar metnindeki tarihi görmek yetmez, anlaşmanın kendi yürürlük ve uygulama maddesi de birlikte okunmalıdır.
Dosya Hazırlığında İzlenecek Yol
- Uyuşmazlığa konu olayın gerçekleştiği tarihi net biçimde tespit edin.
- Anlaşmanın onay kanunu, Resmî Gazete yayım tarihi ve yürürlük tespit kararını ayrı ayrı belgeleyin.
- Anlaşmanın kendi metnindeki uygulama başlangıcına ilişkin hükmü kontrol edin.
- Aynı konuda daha önce yürürlükte olan bir anlaşma varsa, yürürlükten kaldırma veya devam hükümlerini karşılaştırın.
- İdareye veya mahkemeye sunacağınız dilekçede tarih zincirini kronolojik olarak gösterin.
İdareyle Yaşanan Görüş Ayrılıkları
Kurumlar zaman zaman anlaşmanın uygulanabilir olmadığı gerekçesiyle talebi reddedebilir. Böyle bir durumda ret gerekçesinin hangi tarihe dayandırıldığı ayrıntılı incelenmeli; idarenin dayandığı tarih ile resmen tespit edilen yürürlük tarihi uyuşmuyorsa bu husus itiraz ve dava dilekçesinin merkezine yerleştirilmelidir. İdari başvurularda süre kaybını önlemek için ret yazısının tebliğ tarihi de kayıt altına alınmalıdır.
Buradaki açıklamalar genel bilgilendirme niteliğindedir. Milletlerarası anlaşma uygulamasında sonuç, ilgili anlaşmanın kendi metnine ve dosyanın somut verilerine göre değişebileceğinden, işlem yapmadan önce alanında çalışan bir hukukçudan görüş alınması yerinde olur.