Erzurum Tekman'da kurulacak bir rüzgâr enerji santrali için taşınmazların Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu eliyle acele kamulaştırılmasına ilişkin 8416 sayılı Karar, enerji yatırımlarına özgü bir kamulaştırma modelini gündeme getirir. Buradaki temel soru şudur: taşınmaz kimin adına, hangi kurum tarafından ve hangi hukuki dayanakla alınmaktadır? Malikin başvuru yolunu doğru seçebilmesi, bu sorunun cevabına bağlıdır.
Enerji Yatırımlarında Kamulaştırmanın Yapısı
Elektrik üretim tesisleri çoğu zaman özel hukuk tüzel kişileri tarafından işletilir; ancak kamulaştırma işlemini yürüten merci düzenleyici kurumdur. Bu ikili yapı nedeniyle taşınmaz üzerinde kurulacak hak ile kamulaştırmayı yapan kurum farklı olabilir. Malik bakımından pratik sonucu şudur: dava ve başvurularda husumetin kime yöneltileceği, işlemin niteliğine göre değişir ve yanlış tarafa yöneltilen bir başvuru zaman kaybına yol açar.
Acele Kamulaştırmayı Olağandan Ayıran Nokta
Kamulaştırma Kanunu, kural olarak bedel tespiti ve tescil davası tamamlanmadan idarenin taşınmaza el koymasına izin vermez. Acele kamulaştırmada ise mahkemece belirlenen bedelin bloke edilmesi üzerine idare taşınmaza erken el koyabilir; bedel tespiti yargılaması buna rağmen devam eder. Bu nedenle acele el koyma kararı, bedelin kesinleştiği anlamına gelmez ve malikin bedele ilişkin itiraz olanağı ortadan kalkmaz.
Yetki ve Merci Karışıklığı Nasıl Önlenir?
- Tebliğ edilen evrakta işlemi yapan kurumun adı, karar tarihi ve karar sayısı ayrıca not edilmelidir.
- Acele el koyma kararı ile kamulaştırma işleminin kendisi farklı işlemlerdir; her birine karşı izlenecek yol ayrı değerlendirilir.
- Bedel tespiti ve tescil davası adli yargıda, kamulaştırma işleminin hukuka uygunluğu denetimi ise idari yargıda ele alınır.
- Yatırımcı şirketle yapılan görüşme ve yazışmalar, kurumla yürütülen resmî süreçten ayrı tutulmalıdır.
Malikin Erken Aşamada Yapması Gerekenler
- Parselin güncel tapu kaydını, varsa şerh ve beyanlarıyla birlikte temin edin.
- Taşınmazın enerji tesisiyle ilişkisini gösteren güzergâh ve yerleşim krokilerini talep edin.
- Arazi üzerindeki ağaç, yapı ve tesisleri tarihli fotoğraflarla belgeleyin.
- Kamulaştırma yalnızca bir kısmı kapsıyorsa, kalan bölümün kullanılabilirliğini yazılı olarak gündeme getirin.
- Tebligat tarihlerini tek bir takvimde toplayın; enerji dosyalarında süreler hızlı işler.
Bedel Tartışmasında Öne Çıkan Başlıklar
Rüzgâr santrali sahalarında taşınmazlar genellikle mera niteliğine yakın, geniş ve düşük tarımsal verimli alanlardır. Bu durum bedel değerlendirmesinde arazi gelirinin nasıl hesaplanacağı tartışmasını doğurur. Malikin, arazinin fiilen nasıl kullanıldığını gösteren kayıtları sunması, bilirkişi incelemesinin gerçek duruma dayanmasını sağlar.
Yukarıdaki açıklamalar genel niteliktedir. Enerji yatırımlarına bağlı kamulaştırmalarda süreç, tesisin türüne ve tebliğ edilen evrakın içeriğine göre değiştiğinden, işleme muhatap olan malikin dosyasını bir hukukçuyla birlikte incelemesi önerilir.