8441 sayılı Karar, Kırklareli ilindeki AİRRES-4 rüzgâr enerji santralinin kapasite artışı için gerekli bazı taşınmazların Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkindir. Bu kararın ayırt edici yönü, kamulaştırmayı yapan idarenin bir kamu hizmeti işletmecisi değil, düzenleyici kurum olmasıdır. Taşınmaz maliki açısından bu, muhatabın kim olduğu ve bedelin kim tarafından karşılanacağı sorusunu doğurur.
Düzenleyici Kurum Eliyle Kamulaştırmanın Mantığı
Elektrik piyasasında üretim lisansı sahibi özel şirketler, faaliyetleri için gerekli taşınmazların kamulaştırılmasını doğrudan kendileri yapamaz. Kamulaştırma yetkisi kurumdadır; bedel ise kural olarak lisans sahibi tarafından karşılanır ve taşınmaz üzerinde kurulan hak, projenin işletilmesine tahsis edilir. Malik bu nedenle iki farklı muhatapla karşılaşır: idari işlemin sahibi kurum ve fiilî uygulamayı yürüten yatırımcı şirket. Yazışmaların hangi muhataba yöneltileceğinin baştan doğru belirlenmesi, süre kaybını önler.
Kapasite Artışı Gerekçesinin Denetimi
Mevcut bir santralin kapasite artışına dayanan kamulaştırmalarda tartışma çoğu zaman şu noktada düğümlenir: talep edilen alan, gerçekten artırılan kapasite için zorunlu mudur? Bu bağlamda incelenmesi gereken hususlar şunlardır:
- Kamulaştırılan alanın türbin yeri, şalt sahası, yol ve kablo güzergâhı olarak ayrı ayrı dökümü,
- Aynı sonucun daha az müdahaleyle sağlanmasının mümkün olup olmadığı, yani ölçülülük,
- Mülkiyet kamulaştırması yerine irtifak hakkı kurulmasının yeterli olup olmadığı,
- Aciliyet unsurunun somut olarak ortaya konulup konulmadığı.
Rüzgâr Santrali Komşuluğunun Değere Etkisi
RES projelerinde kamulaştırma dışında kalan komşu parsellerde de fiilî etkiler doğabilir. Erişim yolunun bozulması, tarımsal makine geçişinin zorlaşması, hat ve direk nedeniyle parselin bölünmesi gibi durumlar, kamulaştırma bedeli dışında ayrıca ele alınması gereken başlıklardır. Bu etkilerin el koyma öncesinde ölçülü ve tarihli biçimde belgelenmesi, sonraki aşamada tartışmayı somut zemine taşır.
Süreç Yönetiminde Öncelik Sırası
- Kararın ekindeki parsel listesinde kendi taşınmazınızın ada, parsel ve yüzölçümü bilgisiyle yer alıp almadığını doğrulayın.
- Kamulaştırmanın mülkiyet mi yoksa irtifak şeklinde mi öngörüldüğünü tespit edin; bedel hesabı buna göre tamamen değişir.
- Tarımsal kullanım varsa ürün deseni, verim ve gelir belgelerini toplayın.
- İdari yargı yolu ile bedel davasını iki ayrı takvim olarak yürütün; birinin sonucunu beklemek diğerinde süre kaybettirebilir.
Yukarıdaki değerlendirmeler genel çerçeve sunmak içindir. Enerji yatırımlarına ilişkin kamulaştırma dosyalarında teknik proje verileriyle hukuki argüman iç içe geçtiğinden, somut dosyada teknik ve hukuki değerlendirmenin birlikte yapılması gerekir.