8442 sayılı Karar, 154 kV R3-Elazığ-1 RES TM ile 154 kV Maden TM arasındaki enerji iletim hattı projesi kapsamında bazı taşınmazların TEİAŞ tarafından acele kamulaştırılmasını konu alır. İletim hattı projeleri, trafo merkezi kamulaştırmalarından yapısal olarak ayrılır: burada çoğunlukla parselin tamamı değil, hattın geçtiği koridor ve direk yerleri söz konusudur. Bu ayrım, malikin haklarını doğrudan belirler.
Direk Yeri ve Hat Koridoru Ayrımı
Uygulamada iletim hatlarında iki farklı hukuki durum bir arada görülür. Direklerin oturduğu alanlar bakımından mülkiyetin kamulaştırılması gündeme gelirken, iletkenlerin havadan geçtiği koridorda genellikle irtifak hakkı kurulur. İrtifakta mülkiyet malikte kalır, ancak taşınmazın kullanımı süresiz olarak kısıtlanır. Bedel de bu kısıtın derecesine göre hesaplanır; bu nedenle koridorun genişliği ve kısıtın kapsamı dosyanın en belirleyici teknik verisidir.
Hangi Kullanım Kısıtları Bedele Yansır?
- Hat altında yapı yapma yasağı ve mevcut imar hakkının fiilen kullanılamaz hâle gelmesi,
- Yüksek boylu ağaç dikiminin engellenmesi, kapama bahçelerde tür değişikliği zorunluluğu,
- Yüksek iş makinesi ve sulama sistemi kullanımındaki kısıtlar,
- Parselin ikiye bölünmesi hâlinde ortaya çıkan şekil bozukluğu ve arta kalan kısımdaki değer düşüklüğü,
- Bakım ve onarım amacıyla idareye tanınan geçiş yetkisinin süreklilik taşıması.
Bilirkişi Raporunda İzlenmesi Gereken Kalemler
İrtifak bedeli hesabında rapor genellikle taşınmazın tam değeri üzerinden bir kısıt oranı uygular. Bu oranın nasıl belirlendiği, hattın parselin ortasından mı kenarından mı geçtiği, tarım arazisinde sulu-kuru ayrımının doğru yapılıp yapılmadığı ve emsal seçiminin gerçekten benzer nitelikte taşınmazlardan yapılıp yapılmadığı ayrı ayrı denetlenmelidir. Rapora itiraz ederken oranın soyut olarak yüksek ya da düşük olduğunu söylemek yeterli olmaz; hangi teknik verinin eksik değerlendirildiği gösterilmelidir.
Malikin Zaman Çizelgesi
- Karar ekindeki güzergâh krokisini temin edin ve parselinizin hangi bölümünün etkilendiğini işaretleyin.
- Keşif tarihinden önce parselin mevcut kullanımını belgeleyin; keşif sırasında hazır bulunun.
- Ağaç sayımı ve cinsi konusunda tespit yaptırın; sayım hataları en sık düzeltilen kalemdir.
- Direk yeri için mülkiyet, koridor için irtifak bedelinin ayrı ayrı hesaplandığını rapor üzerinde kontrol edin.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır. İletim hattı kamulaştırmalarında sonuç, büyük ölçüde güzergâh ve parsel özelliklerine bağlı olduğundan, dosyanıza özgü teknik verilerle birlikte hukuki değerlendirme yapılması uygun olacaktır.