Türkiye Elektrik İletim A.Ş. tarafından yürütülen 154 kV Kestanederesi RES TM – Alaşehir TM Enerji İletim Hattı projesi için çıkarılan 8475 sayılı acele kamulaştırma kararı, hattın geçtiği parsellerin maliklerini çoğu zaman hazırlıksız yakalar. Bu rehber, kararın tebliğ ya da ilan edilmesinden sonra malikin önünde duran seçenekleri, hangi aşamada hangi merciye gidileceğini ve bedel tartışmasının nasıl kurulacağını ele alır.
Acele kamulaştırmayı olağandan ayıran nokta
Olağan kamulaştırmada idare önce satın alma usulünü işletir, uzlaşma sağlanamazsa bedel tespiti ve tescil davası açar. Acele kamulaştırmada ise idare, mahkemeden aldığı el koyma kararıyla taşınmazı bedel kesinleşmeden fiilen kullanmaya başlayabilir. Malik açısından sonuç şudur: tarlada direk montajı, kazı ve iletken çekimi sürerken bedel yargılaması ayrı bir hatta yürür. Bu nedenle işlerin kendiliğinden duracağı beklentisiyle beklemek, çoğu dosyada telafisi güç kayıp doğurur.
İrtifak mı, mülkiyet mi kamulaştırılıyor?
Enerji iletim hatlarında kural olarak hattın geçtiği koridor için daimî irtifak hakkı, direk ayaklarının oturduğu alanlar için ise mülkiyet kamulaştırması yapılır. Bu ayrım bedeli doğrudan belirler:
- İrtifakta bedel, taşınmazın tamamının değil, kullanım kısıtlaması nedeniyle doğan değer kaybının karşılığıdır.
- Direk yeri için mülkiyet bedeli ayrıca hesaplanır.
- Hattın parseli bölmesi, ekim düzenini bozması veya sulama ve ilaçlama makinelerinin geçişini zorlaştırması ayrı bir değer düşüklüğü kalemidir.
Bedel tespiti dosyasında malikin gerçek etki alanı
Bedel yargılamasında sonucu belirleyen şey, keşif ve bilirkişi incelemesidir. Taşınmazın arsa mı arazi mi sayılacağı, arazi ise hangi ürün deseni üzerinden gelir hesabı yapılacağı, arsa ise hangi emsallerin dikkate alınacağı raporun omurgasını oluşturur. Rapor tebliğ edildikten sonra itiraz için tanınan süre kısadır; bu aşamada yapılan somut ve sayısal itirazlar, sonradan ileri sürülen genel şikâyetlerden çok daha etkili olur.
Karara karşı idari yargı yolu
Acele kamulaştırma kararı bir idari işlemdir; kamu yararı ve aciliyet unsuru yönünden idari yargıda iptal davasına konu edilebilir. Dava açma süresi kararın ilgiliye tebliği ya da usulüne uygun ilanı ile işlemeye başlar. Hattın inşaatı ilerledikçe iptal kararının pratikteki karşılığı zayıfladığından, iptal istemiyle birlikte yürütmenin durdurulması talebi genellikle aynı dilekçede ileri sürülür.
Dosyayı güçlendiren belgeler
- Güncel tapu kaydı, kadastro paftası ve varsa güzergâh haritası
- Parsel üzerindeki ağaç, sera, kuyu ve tesisler için sayım tutanağı ve tarihli fotoğraflar
- Ürün gelirini gösteren üretici belgesi ve satış kayıtları
- Tebligat zarfı ile ilan tarihini kanıtlayan belgeler
Buradaki açıklamalar genel niteliktedir; parselin konumu, hattın geçiş biçimi ve tebligat tarihi dosyadan dosyaya değiştiğinden, adım atmadan önce belgelerle birlikte bir hukukçuyla değerlendirme yapmak yerinde olur.