Acele kamulaştırma, kamulaştırma hukukunun istisnai bir yoludur. Olağan usulün öngördüğü aşamaların atlanmasına imkân verdiği için, uygulanabilmesi gerçek bir aceleliğin varlığına bağlıdır. Karaman'daki enerji iletim hattı projesi için alınan karar bakımından da tartışılabilecek başlık şudur: proje kamu yararı taşısa dahi, olağan usul yerine acele usulün seçilmesi ayrıca gerekçelendirilmiş midir?
İki Ayrı Denetim Konusu
Bu tür kararlarda birbirine karıştırılan iki husus vardır. Birincisi, yatırımın kamu yararına hizmet edip etmediği; ikincisi, taşınmaza acele el konulmasını gerektiren özel bir durumun bulunup bulunmadığıdır. Bir projenin kamu yararlı olması, tek başına acele usulün uygulanmasını haklı kılmaz. İptal davasında asıl tartışma çoğu zaman bu ikinci noktada yoğunlaşır.
İptal Davasında İleri Sürülebilecek Başlıklar
- Aceleliğe ilişkin somut gerekçenin kararda ve dayanak yazışmalarda gösterilmemesi
- Güzergâh belirlenirken daha az müdahaleci bir alternatifin değerlendirilmemesi
- Kamulaştırma kapsamının, projenin gerektirdiği alanı aşması
- Ölçülülük ilkesine aykırı biçimde parselin tamamına yönelme
Süre: Denetimin Ön Koşulu
Bu tür kararlara karşı iptal davası açılabilmesi, idari yargıdaki dava açma süresine uyulmasına bağlıdır. Süre, kural olarak kararın ilgiliye tebliğ veya usulüne uygun şekilde ilanı ile işlemeye başlar. Malikler çoğu zaman kararı, kendilerine gelen bir tebligattan değil arazideki çalışmalardan öğrenirler; bu durumda öğrenme tarihinin nasıl belgelendiği önem kazanır. Süre kaçırıldığında, iddialar ne kadar güçlü olursa olsun esas incelenmez.
Yürütmenin Durdurulması Talebi
İptal davası açılması tek başına kamulaştırma işlemlerini durdurmaz. Arazide fiili çalışma başlamışsa, telafisi güç zarar iddiasının somut olarak ortaya konduğu bir yürütmenin durdurulması talebi, davanın etkili olabilmesi bakımından belirleyicidir. Bu talebin fotoğraf, tutanak ve teknik veriyle desteklenmesi gerekir.
Bedel Davasıyla İlişkisi
İptal davası ile bedel tespiti davası birbirini beklemez. Bedel davasına katılmak, kararın hukuka uygunluğunu kabul etmek anlamına gelmez; iki süreç ayrı ayrı takip edilmelidir.
Yukarıdaki değerlendirme genel niteliktedir. Acele kamulaştırma kararlarında süreler kısa işlediğinden, karardan haberdar olur olmaz hukuki destek alınması önerilir.