8616 sayılı Karar, 154 kV Alibeyhöyüğü-Alakova Enerji İletim Hattı projesi kapsamında bazı taşınmazların TEİAŞ eliyle acele kamulaştırılmasına dayanaktır. İletim hattı kamulaştırmaları, tesis alanı kamulaştırmalarından önemli bir noktada ayrılır: taşınmazın tamamı değil, çoğu zaman yalnızca bir koridor üzerinde irtifak hakkı kurulur. Bu fark, hem bedeli hem malikin sonraki kullanım imkânını belirler.
Mülkiyet kamulaştırması ile irtifak kamulaştırması farkı
Direk ayaklarının oturduğu alanlarda genellikle mülkiyet kamulaştırılırken, iletkenlerin geçtiği koridorda taşınmaz malikte kalır ve tapuya irtifak hakkı şerhi işlenir. Malik tarımsal kullanıma devam edebilir; ancak koridorda yapı yapma, ağaç yetiştirme ve yükseklik yaratan faaliyetlerde kısıt doğar. Uygulamada asıl mağduriyet, bu kısıtın bedele tam yansıtılmamasından kaynaklanır.
Tebligat ve ilan: en sık yaşanan hak kaybı
Hat güzergâhı çok sayıda parseli kestiği için tebligat kalabalık ve hataya açıktır. Şu hâllerde malik süreci geç öğrenir:
- Tapu kaydındaki adresin güncel olmaması, köyden şehre taşınma
- Mirasçılar adına intikal yapılmamış parsellerde muhatabın belirsizliği
- Hisseli taşınmazlarda paydaşlardan yalnızca birine ulaşılması
- Tebligat yapılamayınca ilan yoluna gidilmesi ve ilanın fark edilmemesi
Tebligatın usulsüzlüğü ileri sürülecekse, öğrenme tarihinin nasıl ispatlanacağı baştan planlanmalıdır.
İrtifak bedelinde neye bakılır?
İrtifak bedeli, taşınmazın kamulaştırma öncesi değeri ile hattın getirdiği kısıt sonrası değeri arasındaki farka göre hesaplanır. Bilirkişi raporu incelenirken şu kalemler denetlenmelidir:
- Koridor genişliğinin projeye uygun ölçülüp ölçülmediği
- Direk ayaklarının parseli bölerek tarımsal makine kullanımını engelleyip engellemediği
- Kapama bahçe, sera veya dikili alanlarda kaldırılan varlıkların bedeli
- Hattın taşınmazın imar/yapılaşma beklentisine etkisi
Hat çalışırken doğan sonraki talepler
Kamulaştırma tamamlandıktan sonra da uyuşmazlık bitmeyebilir. Bakım çalışmaları sırasında ekine verilen zarar, koridor dışına taşan budama ya da şerhte belirtilmeyen bir alanda fiilî kullanım söz konusu olduğunda malikin ayrı talep hakkı doğar. Bu tür zararlarda tespit, zarar tazeyken yaptırılmalıdır; sonradan yapılan hesaplamalar ispat gücü bakımından zayıf kalır.
Bu rehber genel çerçeveyi aktarır; parselinizin güzergâhtaki konumu, irtifak koridorunun genişliği ve tapu şerhinin içeriği görülmeden kesin bir değerlendirme yapılamaz, dosyanızı bir hukukçuyla incelemeniz uygun olur.