Yüksek gerilim iletim hatları için yapılan kamulaştırmalar, çoğu zaman mülkiyetin tamamen alınması şeklinde değil, taşınmaz üzerinde daimi irtifak hakkı kurulması biçiminde gerçekleşir. Pelitözü trafo merkezi irtibat hatları kapsamındaki işlemler de bu mantıkla yürütülür ve maliklerin en çok yanıldığı nokta tam olarak burasıdır.
Mülkiyet Sizde Kalır, Kullanım Daralır
İrtifak kamulaştırmasında tapu malik adına kalmaya devam eder; ancak hattın geçtiği koridorda kullanım kalıcı olarak sınırlanır. Direk yerleri için genellikle mülkiyet kamulaştırması, hattın salınım alanı için ise irtifak kurulması söz konusu olur. Bu ikili yapı, bedelin de iki ayrı kalem hâlinde hesaplanmasını gerektirir.
İrtifak Bedeli Nasıl Oluşur?
İrtifak bedeli, taşınmazın tam değerinin belli bir oranı olarak değil, kullanımdaki daralmanın parasal karşılığı olarak belirlenir. Bilirkişi incelemesinde şu ölçütler öne çıkar:
- Koridorun parselin neresinden ve hangi genişlikte geçtiği
- Hat nedeniyle yapılaşma hakkının tamamen mi yoksa kısmen mi engellendiği
- Tarım arazisinde makineli tarıma ve yüksek boylu ürün ekimine getirilen kısıt
- Meyve bahçelerinde budama ve ağaç kesim zorunluluğu
- Parselin arsa vasfında olması hâlinde emsal değere yansıyan pazarlanabilirlik kaybı
Direk Yeri ve Geçiş Yolu Ayrımı
Bakım ve onarım için hat boyunca ulaşım gereksinimi doğar. Geçiş yolu ayrıca kamulaştırılmadıysa, sonradan yapılan müdahaleler tartışma yaratır. Malikin, geçiş güzergâhının dosyada açıkça tanımlanmasını talep etmesi ileride doğacak uyuşmazlıkları baştan önler.
Uygulamada Karşılaşılan Üç Tipik Sorun
- Tapu şerhinin kapsamının belirsizliği: İrtifakın içeriği tapuya net yazılmazsa, malikin hangi işi yapabileceği sürekli tartışılır.
- Sonradan yapılan hat değişikliği: Güzergâh revize edilirse yeni bir kamulaştırma gerekir; eski karara dayanılarak genişletme yapılamaz.
- Kısıtın satışa etkisi: Hattın varlığı taşınmazın satış kabiliyetini düşürür; bu etkinin bedele yansıtılması ayrıca ileri sürülmelidir.
Başvuru Yolları ve Süre
Acele kamulaştırma kararına karşı iptal istemi idari yargıda, ilk derece sıfatıyla Danıştay'da incelenir. Kamulaştırma işlemine karşı idari yargı yolu için 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nda otuz günlük süre öngörülmüştür. Bedel yönündeki itirazlar ise asliye hukuk mahkemesindeki bedel tespiti ve tescil davasında ileri sürülür. Malikin keşifte hazır bulunması ve hattın arazi üzerindeki fiilî etkisini tutanağa geçirtmesi, rapora yapılacak itirazın dayanağını oluşturur.
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır. İrtifak bedeli hesabı büyük ölçüde teknik verilere dayandığından, dosyanızı belgeleriyle birlikte bir hukukçuya inceletmeniz sonucu doğrudan etkileyebilir.