8980 sayılı düzenleme, kozmetik ürün bileşimlerinin kontrolü için gerekli analiz yöntemlerini belirleyen bir tebliğdir (Tebliğ No: İEG-2005/1). Analiz yöntemi belirleyen bu tür teknik metinler ilk bakışta yalnızca laboratuvarı ilgilendiriyor görünse de, piyasa denetiminde ortaya çıkan sonuçların hukuki dayanağını oluşturur.
Analiz yönteminin hukuki önemi
Bir üründe yasaklı veya sınırlı maddenin bulunduğu iddiası, ancak öngörülen yöntemle yapılan analizle ortaya konabilir. Yöntemin dışına çıkılarak veya doğrulanmamış bir teknikle elde edilen sonuç, idari yaptırıma dayanak yapıldığında işlemin hukuka aykırılığı gündeme gelir. Bu nedenle denetimle karşılaşan üreticinin ilk sorusu sonucun ne olduğu değil, hangi yöntemle elde edildiği olmalıdır.
Denetimde numune alınması
Piyasa gözetiminde alınan numunenin usulüne uygun alınması, mühürlenmesi ve tutanağa bağlanması esastır. Uygulamada en çok tartışılan başlıklar şunlardır: numunenin raf ömrü içinde olup olmadığı, saklama koşullarının bozulmaya yol açıp açmadığı, parti numarasının denetlenen ürünle eşleşip eşleşmediği ve şahit numunenin ayrılıp ayrılmadığı.
Üreticinin elinde bulunması gerekenler
- Ürün bilgi dosyası ve bileşim beyanı, parti bazında izlenebilir olmalıdır.
- Hammadde tedarikçisinden alınan analiz sertifikaları saklanmalıdır.
- Üretim partisi ile sevkiyat kayıtları eşleştirilebilmelidir.
- Güvenlik değerlendirme raporları güncel tutulmalıdır.
- Etiket ve tanıtım metinleri, beyan edilen bileşimle çelişmemelidir.
Olumsuz sonuç çıktığında izlenecek yol
- Analiz raporunu, kullanılan yöntemin tebliğde öngörülen yöntem olup olmadığı yönünden inceletin.
- Şahit numune üzerinden ikinci analiz talebinizi süresi içinde iletin; bu hak kullanılmadığında sonradan telafi edilemez.
- Numune alma tutanağındaki usul eksikliklerini ayrıntılı biçimde kayda geçirin.
- Savunma isteme yazısına, teknik dosyayı ekleyerek zamanında cevap verin.
- İdari para cezası veya piyasadan çekme kararına karşı yargı yolunu süresinde değerlendirin.
Gözden kaçan risk: parti izlenebilirliğinin kurulmamış olması
Analiz sonucu tek bir partiye ilişkin olsa da, izlenebilirlik zinciri kurulmamışsa idare aynı ürünün tüm partilerine yönelik tedbir alabilir. Böylece dar kapsamlı bir uygunsuzluk, ürünün tamamen piyasadan çekilmesine dönüşebilir. Parti bazlı kayıt disiplini, bu yönüyle doğrudan bir hukuki savunma aracıdır.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; her denetim dosyasının teknik ve usuli koşulları farklıdır. Analiz sonucuna dayalı bir işlemle karşılaşıldığında, teknik ve hukuki değerlendirmenin birlikte yürütülmesi yerinde olur.