8995 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı, 154 kV Karacadağ OSB-Siverek Enerji İletim Hattı Projesi kapsamında bazı taşınmazların Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi Genel Müdürlüğü tarafından acele kamulaştırılmasına ilişkindir. Enerji iletim hattı kamulaştırmaları, çoğu zaman mülkiyetin tamamen alınması değil hat güzergâhında irtifak kurulması biçiminde gerçekleştiği için kendine özgü kurallara tabidir.
Mülkiyet kamulaştırması ile irtifak kamulaştırması farkı
Direk yerleri bakımından çoğunlukla mülkiyet kamulaştırması yapılırken, iletkenlerin geçtiği koridor için taşınmaz malikinin mülkiyeti devam eder ve taşınmaz üzerine irtifak hakkı tesis edilir. Malik tapuda malik kalmaya devam eder; ancak koridor içinde yapı yapamaz, belirli yükseklikte ağaç yetiştiremez ve bazı tarımsal faaliyetleri sürdüremez. Bu ayrım bedelin nasıl hesaplanacağını doğrudan belirler.
Bedelde neyin karşılığı ödenir
- Direk yeri için taşınmazın tam değeri.
- Koridor için, kullanım kısıtı nedeniyle taşınmazın değerinde meydana gelen azalma oranı.
- Kesilen ağaçların ve tahrip olan ürünün karşılığı.
- Parselin ikiye bölünmesi halinde kalan kısımlarda oluşan değer kaybı ve ulaşım güçlüğü.
- Sulama tesisi, sera veya benzeri yatırımların etkilenmesi.
Malikin dosyada göstermesi gerekenler
- Parselde fiilen yürütülen tarımsal faaliyeti ürün deseni ve dönemsel gelir kayıtlarıyla belgeleyin.
- Ağaç sayımı için keşifte hazır bulunun; sayım tutanağına itirazınızı aynı gün kayda geçirin.
- Hat güzergâhının parseli nasıl böldüğünü gösteren krokiyi dosyaya sunun.
- Sulama, ilaçlama ve hasat makinesi kullanımının koridorda fiilen mümkün olup olmadığını ortaya koyun.
- Bilirkişi raporundaki kısıt oranına karşı beyanınızı süresinde verin.
Yapı yapma imkânının kaybı
İmar planı içinde veya yapılaşma potansiyeli bulunan bir parselde koridorun geçmesi, arazinin tarımsal kullanımından çok daha büyük bir değer kaybı doğurabilir. Bu durumda bedelin yalnızca tarımsal ölçütlerle hesaplanması, malik aleyhine ciddi bir fark yaratır. Parselin imar durumunun belediyeden veya ilgili idareden yazılı olarak alınıp dosyaya konulması bu nedenle önemlidir.
Belirleyici risk: fiili çalışmanın kamulaştırmadan önce başlaması
Enerji hattı projelerinde saha çalışmaları kimi zaman kamulaştırma işlemi tamamlanmadan başlar. Böyle bir durumda malikin, işgalin başladığı tarihi fotoğraf, tutanak ve tanık beyanıyla kayıt altına alması gerekir; aksi halde geçmişe dönük talepler ispatsız kalır. Sahadaki çalışmaya sessiz kalmak, sonraki aşamada rıza gösterildiği yönünde yorumlanabilecek bir boşluk bırakır.
Bu rehber genel bilgilendirme amacı taşır; her parselin niteliği, imar durumu ve hat güzergâhındaki konumu farklı sonuç doğurur. Keşif ve rapor aşamalarında süreler kısa olduğundan, sürecin başında hukuki değerlendirme alınması yerinde olacaktır.