Rüzgâr enerjisi santrali projelerinde kamulaştırma çoğu zaman mülkiyetin tamamen alınması biçiminde değil, taşınmaz üzerinde irtifak hakkı kurulması biçiminde gerçekleşir. Türbin yeri, şalt sahası, erişim yolu ve enerji nakil hattı güzergâhı için farklı hukuki teknikler kullanılabilir. Malikin ilk bakması gereken şey, kararın mülkiyeti mi yoksa sınırlı bir kullanım hakkını mı hedeflediğidir.
İrtifak Kamulaştırması ile Mülkiyet Kamulaştırması Farkı
İrtifak kamulaştırmasında tapu maliki olarak kalırsınız; ancak taşınmazın belirli bir bölümünü kullanma yetkiniz kalıcı biçimde kısıtlanır. Bedel de bu kısıtlamanın yarattığı değer kaybı üzerinden hesaplanır. Buradaki risk, kısıtlamanın kâğıt üzerinde dar, sahada geniş olmasıdır. Türbin kanat sahası, bakım şeridi ve geçici şantiye alanı fiilen kullanıldığı halde irtifak alanına dahil edilmemişse, ortaya kayıt dışı bir işgal çıkar.
Sahada Ölçülmesi Gereken Unsurlar
- İrtifak alanının metrekaresi ile fiilen kullanılan alanın karşılaştırılması
- Erişim yolunun parseli ikiye bölüp bölmediği ve tarımsal işletmeyi engelleyip engellemediği
- Enerji nakil hattı altında kalan alanda ekim ve dikim yasağının kapsamı
- İnşaat sırasında zarar gören toprak yapısı ve sulama tesisleri
Mera, Orman ve Hazine Arazisi Bileşeni
Bilecik gibi engebeli arazi yapısına sahip bölgelerde proje sahasının bir kısmı mera vasfında ya da orman sayılan alanda kalabilir. Bu alanlar özel mülkiyete konu olmadığından kamulaştırma yerine tahsis ve izin usulleri işler. Kendi parseli ile bu alanlar arasında sınır ihtilafı bulunan malikler için, kamulaştırma dosyası açılmadan önce sınır tespitinin yaptırılması ileride ispat sorunu doğmasını engeller.
Kullanım Kısıtlamasından Doğan Sonraki Talepler
İrtifak kurulduktan sonra sahada öngörülenden geniş bir kullanım gerçekleşirse, malikin fazladan işgal edilen kısım yönünden talep hakkı doğabilir. Bu tür taleplerde en zayıf halka ispat olduğundan, inşaat başlamadan önceki ve sonraki durumu gösteren tarihli fotoğraflar, ölçüm krokileri ve tanık bilgileri baştan derlenmelidir.
Görüşme Masasına Otururken
Yatırımcıyla yapılan uzlaşma görüşmelerinde yalnızca metrekare bedeli konuşulmamalı; erişim yolunun konumu, bakım araçlarının geçiş saatleri ve sahanın eski haline getirilmesi gibi hususlar da yazılı hale getirilmelidir. Sözlü verilen taahhütler sonraki uyuşmazlıkta dayanak oluşturmaz.
Bu rehber genel nitelikte bilgi sunar. İrtifak alanının kapsamı ve arazinizin fiili durumu dosyaya göre değişeceğinden, saha belgelerinizle birlikte bir hukukçunun değerlendirmesini almanız yerinde olur.