Toplu iş uyuşmazlığı grev aşamasına geldiğinde alınan erteleme kararları, sürecin hem takvimini hem de muhtemel sonucunu belirler. Bazı işyerlerinde Birleşik Metal-İş Sendikası tarafından alınan grev kararlarının millî güvenliği bozucu nitelikte görüldüğü gerekçesiyle altmış gün süreyle ertelenmesine ilişkin 9231 sayılı Karar da bu nitelikte bir işlemdir. Aşağıda, böyle bir kararla karşılaşan sendika, işçi ve işveren tarafının hangi soruları sorması gerektiği ele alınmaktadır.
Erteleme grevi ortadan kaldırmaz
Erteleme kararının en sık yanlış anlaşılan yönü, grevin yasaklandığının sanılmasıdır. Erteleme, kanuni bir grevin uygulanmasını belirli bir süreyle durdurur; grev hakkını sona erdirmez. Bu süre boyunca grev uygulanamaz, buna karşılık toplu iş sözleşmesi görüşmeleri ve uzlaşma çabaları devam eder. Sürenin başlangıcı kararın yürürlük tarihine bağlandığından, takvimin ilk günden itibaren yazılı olarak tutulması gerekir.
Millî güvenlik gerekçesi denetim dışında mıdır
Erteleme yetkisi, kanunun aradığı koşulların somut olayda gerçekleşmesine bağlıdır. Gerekçenin soyut kalıplarla yazılması, kararı tek başına hukuka uygun hale getirmez. Erteleme kararları idari işlem niteliğinde olduğu için yetki, şekil, sebep, konu ve amaç yönlerinden yargısal denetime açıktır. Dava yolunu değerlendirirken önce işlemin yayım ve tebliğ tarihlerinin netleştirilmesi, görevli yargı yerinin işlemin niteliğine göre belirlenmesi gerekir.
Altmış günün sonunda ne olur
Erteleme süresi dolduğunda uyuşmazlık kendiliğinden çözülmüş sayılmaz. Taraflar anlaşamazsa, kanunda öngörülen kısa süre içinde taraflardan birinin başvurusu üzerine uyuşmazlık Yüksek Hakem Kuruluna götürülebilir ve Kurulun kararı toplu iş sözleşmesi hükmünde sonuç doğurur. Bu ihtimal, erteleme dönemini pazarlık açısından belirleyici kılar: masada elde edilemeyen taleplerin hakem aşamasında aynen karşılanacağı varsayılmamalıdır.
Erteleme döneminde izlenmesi gereken başlıklar
- Grev kararının ve uygulama tarihinin ilan ile tebliğ belgeleri
- Erteleme kararının işyeri bazında kapsamı; kapsam dışında kalan işyerlerinin ayrıştırılması
- Bu dönemde yapılan toplantıların tutanakları ve karşı tarafa iletilen yazılı teklifler
- İşverence gerçekleştirilen işten çıkarma, görev yeri değişikliği veya alt işveren uygulamaları
Bireysel işçi bakımından riskler
Erteleme kararına rağmen topluca iş bırakılması, işçi yönünden iş sözleşmesinin feshine kadar uzanan sonuçlar doğurabilir. Buna karşılık işverenin bu dönemi sendikal faaliyeti zayıflatmak amacıyla kullanması da ayrı bir hukuki sorumluluk doğurur. Her iki ihtimalde de belirleyici olan, tarihi ve tanığı belli, kayıt altına alınmış somut delillerdir.
Buradaki açıklamalar genel bilgilendirme amacı taşır; erteleme kararlarının kapsamı işyeri ve dönem bazında değiştiğinden, karar metninin tamamı görülmeden strateji belirlenmemeli, gerektiğinde bir avukatın değerlendirmesine başvurulmalıdır.