Üst ölçekli planlar, doğrudan bir yapıya izin vermez ya da yasaklamaz; ancak alt ölçekli planların çerçevesini çizerek uzun vadede taşınmazların kaderini belirler. 9253 sayılı Karar ile onaylanan Bölgesel Gelişme Ulusal Stratejisi ve bölge planları da bu nitelikte belgelerdir. Bu rehber, söz konusu belgelerin hukuki etkisini ve kimlerin bunlara karşı hangi araçlarla itiraz edebileceğini ele alır.
Planlar arasındaki kademe ilişkisi
Türk planlama sisteminde alt ölçekli planın üst ölçekli plana aykırı olamayacağı esastır. Bölge ölçeğindeki bir strateji belgesi; çevre düzeni planlarını, oradan da nazım ve uygulama imar planlarını etkiler. Bu nedenle bir imar planı değişikliğine karşı yürütülen hukuki tartışmada, üst ölçekli plana uygunluk denetimi çoğu zaman belirleyici hale gelir.
Strateji belgesi doğrudan hak doğurur mu
Strateji ve plan metinleri genellikle hedef, öncelik ve tedbir başlıklarından oluşur. Bu yapı, belgenin kişiler yönünden doğrudan uygulanabilir bir hak veya yükümlülük yaratmadığı izlenimi verir. Buna karşılık belge, kaynak tahsisi ve yatırım önceliği gibi kararların dayanağı olduğundan, somut bir işleme dayanak yapıldığı anda hukuki tartışmanın parçası haline gelir.
Kimler dava açabilir
İdari yargıda iptal davası için menfaat ihlali aranır. Plan ve strateji belgeleri bakımından bu koşul şu hallerde tartışılır:
- Bölgede taşınmazı bulunan kişiler bakımından mülkiyete etki
- Faaliyet alanı doğrudan etkilenen meslek kuruluşları ve odalar
- Amacı ve tüzüğü ilgili olan dernek ile vakıflar
- Karara konu alanda görev ve yetkisi bulunan yerel yönetimler
Süre ve öğrenme tarihi sorunu
Düzenleyici nitelikteki metinlerde dava açma süresinin başlangıcı, çoğu zaman yayım tarihi ile uygulama işleminin tebliği arasında tartışmaya konu olur. Genel kural, düzenleyici işlemin yayımından itibaren süre işlemekle birlikte, uygulama işlemi üzerine düzenlemenin de birlikte dava edilebilmesidir. Bu ikili imkân, geç kalınan dosyalarda tek gerçekçi çıkış yolu olabildiğinden, uygulama işleminin tebliğ tarihi mutlaka kayıt altına alınmalıdır.
Yatırımcı ve yerel yönetimler için uyum kontrolü
- Yatırım yapılacak alanın hangi bölge planı kapsamında kaldığı belirlenir.
- Planın ilgili bölümündeki hedef ve kısıtlar, projenin niteliğiyle karşılaştırılır.
- Gerekli izinlerin hangi kurumdan alınacağı önceden listelenir.
- Aykırılık ihtimali varsa, izin başvurusundan önce görüş yazısı istenir.
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır. Plan belgelerinin kapsamı geniş olduğundan, somut taşınmaz veya proje bakımından değerlendirme yapılmadan sonuca varılmamalıdır.