Enerji iletim hatlarında yapılan kamulaştırmalar, taşınmazın tamamının elden çıkmadığı ancak kullanımın kalıcı biçimde sınırlandığı bir yapıya sahiptir. 9260 sayılı Karar kapsamında 380 kV Ambarlı DGKÇS-İkitelli Enerji İletim Hattı Yenileme Projesi için bazı taşınmazların Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi Genel Müdürlüğünce acele kamulaştırılması da bu niteliktedir. Bu rehber, hat güzergâhında kalan taşınmaz sahipleri için hazırlanmıştır.
Direk yeri ile güzergâh ayrımı
İletim hattı projelerinde iki farklı etki alanı bulunur. Direk ayaklarının oturduğu noktalarda taşınmazın o kısmı doğrudan alınabilirken, iletkenlerin geçtiği koridorda genellikle irtifak hakkı kurulur. Koridorda mülkiyet malikte kalır; ancak belirli yükseklikte yapı yapma, ağaç yetiştirme ve bazı faaliyetleri yürütme imkânı sınırlanır. Bedel tartışmasının merkezinde bu kısıtlamanın kapsamı yer alır.
Yenileme projesi olması ne değiştirir
Güzergâhta hâlihazırda bir hat bulunması, malikin taleplerini kendiliğinden zayıflatmaz. Yenileme kapsamında direk yerleri kaydırılabilir, koridor genişleyebilir veya gerilim seviyesi değişebilir. Bu nedenle karşılaştırma yapılırken şu sorular sorulmalıdır:
- Yeni koridor, önceki koridordan daha geniş bir alanı mı kapsıyor
- Direk sayısı ve konumu taşınmaz üzerinde değişiyor mu
- Önceki dönemde bir irtifak bedeli ödenmiş mi, ödenmişse hangi kapsamda
- Tapu kaydında mevcut bir irtifak şerhi bulunuyor mu
İrtifak bedelinde dikkate alınan unsurlar
Bedel, taşınmazın tamamının değeri üzerinden değil, kısıtlamanın taşınmaz değerinde yarattığı azalma esas alınarak belirlenir. Bu hesapta arazinin niteliği, imar durumu, kısıtlanan alanın toplam alana oranı ve kullanım biçimi rol oynar. İmarlı alanlarda yapılaşma hakkının fiilen kullanılamaz hale gelmesi, tarım arazilerinde ise sulama ve makineli tarım imkânının etkilenmesi ayrıca gündeme getirilmelidir.
Endişelerin hukuki dile çevrilmesi
Yüksek gerilim hatlarına ilişkin sağlık ve güvenlik kaygıları uygulamada sık dile getirilir. Bu tür itirazların dosyada karşılık bulması, soyut endişe olarak değil; mevzuatta öngörülen güvenlik mesafelerine uyulup uyulmadığı, konut ve bahçeye yakınlık ile alternatif güzergâh imkânı üzerinden teknik biçimde ortaya konulmasına bağlıdır.
Malik için pratik adımlar
- Tebligat tarihi kaydedilir ve süre takvimi kurulur.
- Tapu kaydı, imar durumu ve varsa eski irtifak şerhi temin edilir.
- Koridorun taşınmaz üzerindeki izdüşümü krokiyle gösterilir.
- Keşifte kısıtlanan alan ve etkilenen yapılar yerinde tespit ettirilir.
- Bilirkişi raporundaki oran ve kabullere süresi içinde itiraz edilir.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; irtifak kamulaştırmalarında sonuç, güzergâhın parsele etkisine göre değiştiğinden, dosyanın teknik ve hukuki olarak birlikte incelenmesi önerilir.