9268 sayılı acele kamulaştırma kararı, 154 kV (Edirne Çimento TM-Kırklareli TM) branşman noktası-Lalapaşa Çimento TM enerji iletim hattı projesi kapsamındaki taşınmazlara ilişkindir. Uygulamada sık rastlanan bir sorun, sahadaki çalışmanın hukuki sürecin önüne geçmesidir. Bu rehber izinsiz başlayan müdahaleler karşısındaki hukuki araçları anlatır.
Karardan Önce ya da Bedel Yatırılmadan Başlayan Çalışma
Acele kamulaştırma kararı, idareye taşınmaza girme yetkisini kendiliğinden vermez. Mahkemece kıymet takdiri yapılıp bedel bloke edilmeden ve el koyma kararı alınmadan taşınmaza girilmesi, hukuka aykırı bir müdahale oluşturur. Direk temeli kazılması, ağaç kesilmesi ya da servis yolu açılması gibi eylemler bu kapsamda değerlendirilir.
Kamulaştırmasız El Atma Kavramı
İdarenin, kamulaştırma işlemlerini tamamlamadan taşınmazı fiilen kullanmaya başlaması kamulaştırmasız el atma olarak adlandırılır. Malik bu durumda iki farklı yönde talepte bulunabilir:
- El atmanın önlenmesi: Müdahalenin durdurulması ve taşınmazın eski hâle getirilmesi istenir.
- Bedel talebi: Taşınmazın bedelinin ödenmesi istenerek fiili durumun hukuken sonuçlandırılması amaçlanır.
- Ecrimisil ve zarar talepleri: Kullanım süresine ve verilen zarara ilişkin talepler ayrıca gündeme gelebilir.
Hangi yolun seçileceği, tesisin tamamlanma düzeyine ve malikin beklentisine göre değişir; seçim geri dönülmesi güç sonuçlar doğurabildiğinden aceleye getirilmemelidir.
Delil Tespiti Neden Erken Yapılmalı?
İnşaat ilerledikçe taşınmazın önceki hâlini ispatlamak zorlaşır. Kesilen ağaçların sayısı, arazinin eğimi, mevcut yapılar ve ekili ürün, çalışma başlamadan önce kayıt altına alınmazsa sonradan tartışmalı hâle gelir. Mahkemeden delil tespiti istenmesi, bu kaybın önüne geçen en etkili yöntemdir.
Sahada Yapılması Gerekenler
- Müdahalenin başladığı tarihi ve kapsamını tarih bilgisi içeren fotoğraf ve videolarla belgeleyin.
- Çalışmayı yürüten firma ile idare arasındaki ilişkiyi ortaya koyan tabela, araç ve yazışma verilerini toplayın.
- Jandarma veya kolluk tutanağı düzenlenmişse örneğini talep edin.
- İdareye yazılı başvuru yaparak durumu resmî kayda geçirin.
- Tanık olabilecek komşu maliklerin bilgilerini not edin.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; fiili müdahale iddiaları delil durumuna göre farklı sonuçlar doğurduğundan, tespit ve başvuru adımlarını bir hukukçu eşliğinde planlamanız önemlidir.